Angueira doutro tiempo

A las bezes, nun mos fai nada mal, pul cuntrairo, fai-mos mesmo bien, pus inche-mos la alma i adoça-mos un cachico lhembrar pessonas, paisaiges i cousas de la bida, de la nuossa i de la doutras pessonas, que yá nun ye possible tornar a ber de todo ou cumo éran dantes.

Retrato tirado nun berano dantigamente ne l Cimo de l Pobo, mesmo a la frente de la casa de l tiu Zé Luiz Pero, del i de mie mai, que queda un cachico arriba i na mesma rue de la casa de la Scola bielha.

Estes freixos q’anton se bien i que, calculo you, cumoquiera teneran durado cerca de cien anhos i cumoquiera starien inda outros tantos se nun les ténen botado abaixo. Até les tenéren cortado, stubírun eilhi an pie i un al lhado de l outro ne l huorto al cimo de la Beiga de l Casal, pegados a i pul lhado de baixo de la calçada de la cortina de la tie Florentina i de l sou home, l tiu Trambia, tamien coincido por Fermino Cachopo, i de l tiu Zé Pinin, sou armano, i la tie Teresa Garrusca, sue cunhada i la segunda tie de l sou armano Pininico.

L huorto era de l tiu Raposo i de la sue tie. Mas, quando el i la sue família scapórun pa l Brasil, bendírun-lo a tiu Zé Coiro i a la sue tie.

Apuis de la muorte de l tiu Zé Coiro i de la sue tie, la tie Zulmira Sicha, tocou-le nas partilhas a Ana Marie Coira, la filha dambos a dous.

Deste sítio, la bista de parte de l termo d’Angueira caras a poniente ye mesmo zlhumbrante.

Este retrato de ls mesmos freixos, huortas, tierras, montes i sierros fui tirado poucos anhos mais tarde, na primabera, cumoquiera antre final d’abril i l ampercípio de maio.

Ye esse l causo de ls dous freznos de ls retratos que, bendo de la rue de la casa de la scola ne l Cimo de l Pobo i de drento de la casa de mius abós paternos, apuis de mius pais i agora de mius sobrinos, me aquestumei a ber. Mas, passados cerca de 40 anhos, yá nun ye possible tornar a bé-los.

Assi i todo, inda me fázen lhembrar la cabeleira, cun risca al meio, a tapar la cara dua tie.

Claro que ls Sierros d’Angueira, ambora un cachico çfrentes, alhá cuntínan a ber-se na lhinha de l hourizonte, de cabeça alhebantada a çtacar-se de l peito de la mai-tierra.

Antre ls Sierros i ls freznos – ls senos abonados i chenos de proura i la farta cabeleira – dun lhado i doutro desta, inda me parece ber las lhadeiras a çcair pa las huortas de la Faceira i de la Faceira de l Prado, apuntando pa l bientre de la tie, adonde cuntina a correr la ribeira que dá bida a la tierra i la fai dar sou fruito.

Ou serie pori un par de namorados de manos dadas?!…

Mas nun cuideis pori que ye solo desta paisaige d’Angueira caras adonde bemos l Sol a çponer-se que tengo soudades. Qual quei!…

Ambora l monte de las Eiras Grandes tape i sconda las paisaiges que, nun fura el, poderiemos, oumenos an parte, ber de la casa de mius pais caras a naciente – a Samartino, a Cicuiro, a Custantin i al monte de la Senhora de la Lhuç, l sítio por donde passa tamien la raia, mas tamien pa ls lhados de sueste, ou seia, caras a la Speciosa, al Naso, a la Pruoba, a Einfanç, a Paradela i a Malhadas i Miranda -, la berdade ye que, apuis de passarmos pula caleija que de las Eiras Grandes bai a dar al Pilico de Fuontecinas, ribeira arriba, apuis de abançarmos de l fondo de la Yedra, pa Terroso, pul Juncal, eilhi mesmo al lhado de l Castro, i chegarmos al Gago, onde passa la marra qu’eilhi aparta l termo d’Angueira de l de Samartino, tenemos mais outro spetaclo splandoroso de l termo d’Angueira. Eiqui, dun lhado i doutro, nas dues marges de la ribeira, tenemos caminos, huortas, lhameiras i lhameiros; i, pa lhá de poços de rega, fuontes i ribeiros, tenemos tamien çudas, caliendras, molinos i casas de ls molineiros; i inda tenemos todo l arboredo de brimeiros, salgueiros, choupos, amineiros, uolmos i freixos i pul ls montes, ampeçando de baixo parriba, freixieiras, spineiros, sibeiras, touças i touçones de carbalhos i alguas carrasqueiras, urzes, tomielhos, scobas, xaras i chougarços.

Lhadeira de l monte de las Eiras Grandes d’Angueira birada a poniente ou caras al cimo de la poboaçon bistas ne l berano de l eirado de l tiu Mantano, a un cachico menos de 705 metros d’altitude.

La huorta que se bei na olga, al lhado de l camino i a meia barreira de la chubida pal monte de las Eiras Grandes ye de Guilherme que, apuis de se reformar i tornar de Pamplona para Angueira, la oumentou, tratou i melhorou muito. Todos ls dies, purmanhana bien cedo i quaije até a la nuite, alhá anda el a lbabrar, scabar, arrincar las yerbas ruins, a sembrar, a strumar, a regar la huorta i a tratar de las arbres de fruito. Trata-la tan bien que la trai siempre nun mimo i la fai dar quaije un cachico de todo: nabos, coubes, patatas, rabas, freijones, garbanços, bóbidas, pumientos, tomatos, seladas, morangos, maçanas, peras, ubas, péssegos, melones, balancies i inda mais fruitos.

Praino ne l alto de l monte de las Eiras Grandes d’Angueira, bisto de norte para sul ou, cumo quien diç, de riba para baixo. L camino que, neste sentido, passa pul lhado squierdo de las Eiras caras a la capielha de San Sebastian, ne l cimo de Saiago, i al molino de la Senhora. De l cimo al fondo, ne l sentido norte/sul, las Eiras Grandes teneran al todo antre 250 i 300 metros de comprimiento i ua lhargura variable antre 100 i 120 metros ne l cimo de l monte. Lhembra-me bien de, inda garoto i yá moço, pul final de julho, ber estas eiras de l cimo al fondo (norte a sul) i dun lhado al outro (poniente a naciente) cun bárias filas de bornales amontonados i ancustados uns als outros i, apuis, an agosto, sustituídos por outros tantos medeiros de palha.

Un cachico de la stória mais antiga d’Angueira

Pus l que arriba dezimos de las pessonas, podemos tamien dezi-lo a respeito de las poboaçones. Ye solo causo de rebobinarmos la fita de l tiempo un cachico mais atrás. Assi, agora que, andando al para trás, yá cheguemos i stamos a meio seclo XIII, antre 1256 i 1246, bamos a parar eiqui mesmo un cachico solo para bermos l quei, de mais amportante, se staba a passar an Angueira i an alguas outras poboaçones de la Tierra de Miranda…

Sabemos hoije que, tenendo an bista, poboar i cultibar l território, arriba de todo las poboaçones i las tierras raianas, que quedában cerca de la frunteira, Don Sancho I, filho de Don Afonso Henriques, l purmeiro rei de Pertual, fizo la doaçon d’Angueira i de l sou termo a Don Tello Fernandes.

Las outoridades d’agora, an beç de seguíren l eisemplo de Don Sancho I, todo fázen para que, an beç d’animar las pessonas qu’inda móran loinje de la frunteira marítima pa cuntinar a bibir, a fazer pula bida i a zambolber las sues tierras, se póngan a andar deilhas i scápen pa las cidades i pa cerca de l mar. Bonda dezir que ls dous bereadores de l partido que ganhou las eileiçones outárquicas de 1921 ne l cunceilho de Bumioso móran an Bergáncia l mesmo se passando cun alguns técnicos de la Cámara Municipal de Bumioso. Haberá melhor cumbite qu’este para que las pessonas scápen de las poboçones de l cunceilho?

Mas, passados cerca de 50 anhos, se tantos, ls hardeiros de Don Tello habien de bender esta sue hardáncia a quien les disse uns morabitinos por eilha. Fui assi que la poboaçon, l termo i un molino d’Angueira – tengo sérias rezones pa cuidar que serie l Molino de las Trés Ruodas a meio de Terroso -, an cerca de dieç anhos, passórun a fazer parte de ls domínios de l Mosteiro de Moreiruola. Se este mosteiro yá tenie recebido donaçon de tierras an Eifanç, Custantin, Palaçuolo i Genízio, an troca de deixar anterrar ls donadores ne l mosteiro, porque ye que cumprou todo l termo i la poboaçon d’Angueira? Tengo para mi que tenerá sido debido a la ribeira i ls ribeiros d’Angueira, assi cumo a la grande quantidade de huortas i lhameiros nas suas marges i a la fartura de cascalheiras pa la criaçon de peixes na ribeira.

ALERTA: atençon, mie cara amiga i miu caro amigo. Prebino-bos de que, desta beç, al cuntrairo de las outras i de l que fiç culs outros, stou a screbir diretamente eiqui este testo. Assi, anquanto eiqui stubir este abiso, l testo inda nun stará cumpleto. Buona semana i un beisico ou abraço.


Deixe um comentário