Angueira

Onte, Hoije i Manhana

  • https://www.facebook.com/antonio.torrao.39/
  • Twitter
  • Pinterest
  • Instagram
  • Ls Namoricos de l Tiu Zé Pitascas

    abril 6th, 2022

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Antroduçon

    Lhembrar eipisódios de la bida de las pessonas d’Angueira dantigamente ye ũa maneira, indas que sencielha, de las houmenagear i nun las deixar squecer.

    Un home, ou melhor, qualquiera pessona, ye l que ye i cumo ye, debido al tiempo an que lhe calhou bibir, a la tierra adonde le tocou nacer, crecer i morar, a las situaçones de bida i a las relaçones que, ampeçando puls sous fameliares, fui alhargando a las pessonas de la poboaçon i a la gente doutros lhugares, séian eilhes bezinos ou séian mais çtantes.

    Indas que, de garotos, mos pareça que l tiempo anda a passo de caracol, apuis, de bielhos, çforra-se cumpletamente pus parece mesmo que nun hai quien pare ls dies. Assi, de pitico a polho calçudo i, apuis, de galharote a galho bielho, cumo pa qualquiera un, fui solo ũa queston de tiempo pa tiu Zé Pitascas.

    Çape gato

    Inda rapaç sulteiro, quaije todas las nuites, nun se squecie el d’ir a petiscar a casa dũa moça que, de die, andada c’ũa cabrada. I era a eilha que, a la nuitica, cula cabrada ancerrada ne l curral, le tocaba tamien ourdenhar todas las cabras paridas i, inda porriba, a las scuras. Bá, todas, ye cumo quien diç… i yá bereis porquei!

    Ua cabrada. Retrato de cottonbro an Pexels.com

    Nun ye q’ũa beç eilha s’agarrou al amoije de l beche i, al apertá-lo cun fuorça antre las patas traseiras, l bicho pon-se a mexer-las i zata a berrar i nun habie modo de se calhar: “béé!… béééé!… béééééé!…”.

    Aton, diç-le eilha:

    – Nin béééé, nin meio béé!… Nun me steias acá a amolar! Bien sabes que dar tenes que l dar, pus tener tenes-lo cumo las outras!…

    Mas, de lheite, nin sequiera un repincho. Até que, tornando a ampalpá-lo, alhá se zanganhou. Assi, nun tubo outro remédio senó lhargar l amoije de l bicho. Nun fusse, pori el, dar-le ũa marrada…

    Cumoquiera, pa Zé Pitascas, essa moça serie un cachico mais meiga que pa l sou beche. L que staba cumbinado antre eilhes ye qu’el, de l patamar al cimo de las scaleiras de fuora de la casa deilha, antrarie pula jinela que daba pa l sobrado, pa l sítio adonde eilha questumaba drumir, i qu’eilha la deixarie antreabierta ou antrecerrada, cunforme bos agradar mais.

    Nũa nuite, l armano mais nuobo de la moça, qu’era inda garotico i drumie mesmo al lhado deilha, oubindo la cama a rugir i la armana i un moço a bufar, spertou. Mas, todo calhadico, stubo mais un cachico d’oubido a la çcuita. Anton, na manhana a seguir, birando-se para eilha, diç-le el:

    – Oulha que, onte a la nuite, you bien t’oubi cun rapaç na cama!…

    Anton, eilha lhougo amanhou maneira de l calhar:

    – Que stás par’ende a dezir, sou chabasquico?! Stubiste a sonhar ou quei?! Calha-te, nun seias chochico! Parece q’agora andas a oubir demais!…

    Oulhai que, neste causo, l raio de l garoto, nun tenendo nada de nécio, era bien capaç de – cumo se falasse dun ganado ou dũa buiada, bien anhos mais tarde, dirie un garoto doutra poboaçon de ls alredores d’Angueira – se botar de cuntas i dezir cumo el: “Carai! Agora, ye que bamos a quedar ricos! Mie mai paire todos ls anhos i, agora, la mie armana mais bielha acabou mesmo de se cubrir!…”

    Se calha, ambos ls garotos tenien rezones de sobra pa pensar assi. I sabeis l q’ũa beç, quando un anfermeiro le dixo que yá habie maneiras de cuntrolar essa cousa, l pai desse tal garoto doutro pobo le respundiu?

    – Carai, home! Mas l q’hei de you de fazer? P’amprenhar la mie tie, bonda que you bote las calças an riba de la cama?!

    Cumoquiera, por aqueilha moça ser de l’arte pa la cousa essa, habie yá algun tiempo que, nun sei se, por le tenéren assoprado algo al oubido ou s’el tenerá bido, pori, algũa cousa, sou pai andaba çcunfiado de que la filha mais bielha andarie metida i a fazer algũa marosca c’un rapaç. Mas, nin sequiera le palpitaba quien serie l zabergonhado. Anton, ũa nuite, apuis deilha s’ir a deitar, trata de poner un lhato cheno d’auga pul lhado de drento de la jinela que daba pa l sobrado i queda d’oubido a la scuita a ber s’apanha l çafado.

    Cumo de questume, nessa nuite, Zé Pitascas, mui debagarico i sin fazer niun rugido, alhá chube las scaleiras até l patamar. De seguida, ancarrapita-se na jinela i salta pa l sobrado. Mas, nun stando a cuntar cu’la rateira que l’habien armado, al passar pa l lhado de drento, speta ls pies ne l lhato. Quedando culs meotes todos molhados, pa naide çcunfiar de l que se staba a passar, pon-se, anton, a çfarçar:

    – Miau!… Miau!… Miau!…

    Miaba tan bien que, s’ũa gata cun cio l’oubisse, se chegarie lhougo a el cuidando qu’era un gato pronto a saltar i a chubir pa l lhombo deilha.

    Oubindo miar, l pai de la moça, que staba cerca deilhi, ne l corredor, a las scuras, scundido i a la spreita, cuidando ser mesmo un gato, nin sequiera se dou al trabalho d’acender la candeia, diç:

    – Çape, gato! Raisparta al gato! Desta beç, tubiste azar! Nun era para ti, mas inda bien que fuste tu que caiste na rateira! Oulha, pacéncia! Quien ye que te mandou antrar?!

    Ambora nessa nuite la cousa tubisse ampeçado mal, Zé Pitascas i la moça acabarien por salir-se bien i çafar-se. Assi i todo, inda petiscórun un cachico! I, cun aquel “miau”, l pai de la moça quedou cumbencido de que nun balie la pena nin habie rezon pa çcunfiar de la filha.

    Apuis de casado, tiu Zé Pitascas, la sue tie i ls sous quatro filhos bibien nũa casica houmilde, apegada a la de la tie Adozinda Cacaitas, al cimo de la caleija que, pula parte de baixo i de trás, riente a las casas, bai de la garaige de las armanas Marreiras i de l senhor Correia até un cachico mais arriba de la parte de trás de la casa de l tiu Manuel Júlio, ne l cimo de l Cachon.

    Tal cumo sue mai, tamien tiu Pitascas quedou biúdo mui nuobo. Inda me lhembra de l antierro de la tie Chebica, cumoquiera you nin andarie a la scola. Solico, sin mais naide, eiceto sue mai, que le botasse ũa mano, alhá tubo el que, fazendo de pai i mai, s’amanhar i cuidar, cumo pudo, de ls quatro filhos que quedórun al sou ancargo. Cuntinou a bibir na caleija, adonde, antes de s’ajuntar cul tiu Mantano, moraba tamien la tie Adozinda Cacaitas. Ambas a dues pul lhado de baixo i antre la casa de l tiu Manuel Júlio i la de l senhor Correia, la dona Delaide i sue armana, la dona Laura, éran ũas casicas pequeinhas i probezicas que nada tenien a ber cu’las desta gente fidalga.

    Cula ajuda de dous burricos, tiu Pitascas alhá iba fazendo pula bida. Trataba dũas lhaticas i lhabraba ũas terricas de centeno i ũa ou outra de trigo. I, assi, alhá fui matando la fame i criando ls sous filhos. f

    Inda dou fé de, antes i apuis de la missa de deimingo, el andar al redor de l cura i de l altar-mor de l’eigreija, a acender i apagar las belas, i, ne ls antierros, ser el que, a las bezes, lhebaba la caldeirica de l’auga benta.

    L chapéu dun home fai mui falta na preça de casa

    Cumo toda la gente sabe, quien, de nuobo, daprende a andar de bicicleta, de meia eidade ou de bielho, nun se le squece. I stá bien de ber que, cumo todo mundo, tamien ls biúdos ténen las sues necidades. Cumoquiera por bias disso, pa se çpachar culas ties, tiu Pitascas, an beç de botones, usaba muolas p’apertar i zapertar las calças.

    De l outro lhado de l Ribeiro de l Balhe, yá an Saiago, bibie ũa biúda que, tal cumo a tiu Pitascas, le tocaba tamien a eilha passar las nuites solica. Sendo ambos a dous inda quaije nuobos, niun deilhes staba bien. Assi, nun les bondando caldo i palheiro, amanhórun aton maneira de se ponéren a tratar de las cuntas de l negócio.

    Era de sues casas, birados un pa l outro, caras al camino antre la huorta de la tie Marie Santa de l fondo de l Pilo i la fuonte de la Eigreija que, cun todo l cuidado pa que naide les bisse, por seinhas antre eilhes, cumbinában s’ancuntrar.

    Huortos i casas de l Cachon. Al meio, passa l ribeiro de l Balhe que debide Sante Cristo, a la squierda, de Saiago, a la dreita.

    Aton, a la nuitica i a las scundidas de la gente, tiu Pitascas, ancarrapitando-se i passando pul jinelo, que de la casa deilha dá pa la rue, antraba pa la casa dessa tie. I, oumenos d’eimbierno, passado un cachico, trocando l borralho pula cama, anroscados el i eilha, passában, assi, la maior parte de la nuite bien acunchegadicos i mais calenticos.

    Nũa manhana, cerca de la casa de la Ti’Ana Luísa, passa por el un amigo que, bendo-le ũa manchica de sangre seco na careca, le pregunta:

    – Á Zé, que te fazírun na cabeça, home?

    Apanhado, assi, sin cuntar, respunde-le el, de pronto, todo anrezinado i apuntando pa la casa dessa tie de l outro lhado de l ribeiro:

    – Onte, a la nuite, apanhei acá un peladeiro al passar pul raio daquel jinelo!…

    Nun le faltaba a el rezon pa se queixar pus, sendo baixo, franzino i calbo, yá solo le restrában ũas repas cumpridas, abaixo de las oureilhas i a la buolta de la cabeça, pa çfarçar la careca. Mas, por bias de l bento, sbolaçando cun muita facelidade, las repas stában quaije siempre a strampalhar-se-le pula cara. Qual serie la rezon del ser tan calbo? Quien sabe se nun serie, pori, de tantas nuites antrar pa la tie pul tal jinelo?!…

    Sabendo bien la falta que le fazie un home an casa, amostrando sou aprécio por el, lhamuriaba-se essa tie:

    – L chapéu dun home fai muita falta, pus ampon respeito i anfeita ũa preça de casa!…

    Cumo se bei, un i outra ajuntórun, assi, la fame a la buntade de quemer!

    Tengo acá para mi que, se, nesse tiempo, quando, de biúdos, l tiu Zé Pitascas i essa tie andában yá nestas brincadeitas, l soudoso Demingos Purpeto, an beç de garoto, fusse yá moço, cul jeito que tenie para ambersar las cousas, serie bien capaç de nun quedar sin les fazer ũas trobas pa, ne l arraial de la fiesta de Nuossa Senhora, ls moços se ponéren a declamar pa toda la gente oubir:

    – La tie Z…. i l tiu Pitascas,

    Fazírun la cumbinaçon

    De se botáren a brincar

    A las nuites ne l xaragon.

    A seinha dun i de la outra

    An cada lhado de l Cachon,

    Cumbinában qu’essa nuite

    Íban a rezar cun deboçon.

    Antraba el pul jinelo,

    An meotes pul sobrado,

    Mete-se na cama deilha

    Caliente que nin borralho.

    Pa naide ber nin çcunfiar,

    Nin spertar las garotas,

    Passante de la meia nuite

    Toca a dar cambalhotas.

    Cun todos ls cuidados

    I debidas precauçones,

    Alebían an casa deilha

    Todas las sues tentaçones.

    Un die, l senhor Correia, bendo, de drento de la garaige, l tiu Zé Pitascas a passar pa la caleija que daba pa la casa del, chama por el i, pa se dar aires i amostrar la sue amportáncia, diç-le:

    – Sabes, Zé, quando estive em Santarém…

    Bai tiu Zé Pitascas, nin le deixando acabar l que le querie dezir, lhougo le retrucou:

    – Á senhor Correia, eu sempre oubi dizer: quem bai a Santarém, se burro bai, burro bem!…

    Inda el nun era mi bielho, quando chegou la sue beç d’antregar la alma al Criador. Seguiu-se-le, uns anhos apuis, l sou filho mais nuobo, Zacarias, qu’era dous ou trés anhos mais bielho que you. Sendo rúbio i xardoso, cumoquiera cumo sue mai, tenerá sido essa la rezon de ponéren a este sou filho l’alcunha de Chebico. Afertunadamente, ls outros filhos – Manuel, que casou i mora an Caçareilhos, Moisés i Marie Rosa Pitascas, que bíben an Spanha –, son inda bibos.

    Bocabulairo \\ vocabulário

    A búltio – ao acaso \\ acauso – por acaso \\ acá – cá \\ acupar – ocupar \\ acunchegadico – aconchegadinho \\ adbertir/do – divertir/ido \\ adbinar – adivinhar \\ aire – ar \\ ajuntar-se – reunir-se \\ al/s – ao/s \\ alebiar – aliviar \\ ­alhá – lá \\ alhebantar – levantar \\ al redor/alredores – em redor/arredores \\ amanhórun – (forma do verbo amanhar) arranjaram \\ amentar – mencionar \\ amoje – úbere \\ amostrar – mostrar \\ ampeçar – começar \\ ampor­tar – interes­sar, importar \\ amposiçon – imposição \\ amprenhar – fecundar \\ ancapaç – incapaz \\ ancarambelado – (enre)gelado \\ ancargo – encargo \\ ancarrapitar-se – subir, encarrapitar-se \\ ancun­trar/o – encontrar/o \\ andubíran – (forma do verbo andar) – andaram \\ anfeitar – enfeitar \\ anfeiteçado – enfeitiçado \\ anganhar – enganar \\ angaranhido – tolhido de frio \\ anho – ano \\ anquietar – perturbar \\ anrezinado – arreliado \\ antender – entender \\ anterrumper – interromper \\ antierro – enterro, funeral \\ anton/aton – então \\ antrecerrada – meio fechada \\ antretener – entreter \\ antrometer-se – intrometer-se \\ apoquentar – preocupar \\ aprécio – apreço \\ apuis – após, de­pois \\ armano – irmão \\ arriba – acima \\ arri­mado – encos­tado \\ aspare­cer-se – parecer-se \\ atabano – atavão, inseto que ataca o gado bovino e asinino \\ assi i todo – mesmo assim, apesar disso \\ atanazar – perturbar \\ auga – água \\ barranca – desnível de terreno numa ou entre propriedades \\ beç – vez \\ beche – bode \\ belharaça – maluqueira \\ benir – vir \\ bergóntia – rebento de árvore \\ be­zino – vizi­nho \\ bia – via \\ bicioso – viçoso \\ bila – vila, neste caso, a de Vimioso \\ biúdo – viúvo \\ boç – voz \\ bolar – voar \\ bondar – bastar \\ borga – pân­dega \\ bordica – bordinha \\ botar-se de cuntas – pôr-se a pensar \\ buiada – boiada \\ buído – bebido \\ búltio – vulto \\ buolta – volta \\ bun­tade – von­tade \\ çafar-se – livrar-se de apuros \\ calbo – calvo, careca \\ caldo i palheiro – comida e dormida \\ calhar – calar \\ camino/ar – caminho/ar \\ caliente – quente \\ capaç – capaz \\ çape – foge \\ carabineiro – agente da Guarda Civil de Espanha \\ carreiron – carreiro \\ çcair – descair \\ çcan­sadico – descansadinho \\ cena(r) – ceia (cear) \\ centeno – centeio \\ çfarçada­mente – disfarçada­mente \\ çfarçar – disfarçar \\ çforrar-se – desforrar-se \\ chimpar – atirar \\ chin – colo \\ chochico – tolinho \\ chougarço – chaguarço (planta selvagem rasteira) \\ chu­bir – subir, ir para cima, mon­tar \\ ciroulas – ceroulas, cuecas \\ coincer – conhecer \\ coquelhada – ave semelhante à cotovia \\ co­raige – coragem \\ cortina – terra de cultivo cercada por muros \\ cozina – cozinha \\ çpa­char – despa­char \\ çtáncia – distância \\ çtino – destino \\ çtraído – distraído \\ cũa – com uma \\ cubrir – fecundar, cobrir \\ çuda – açude \\ cul – com o \\ cu’la – com a \\ cu’el/cu’eilha – com ele/com ela \\ cumoquiera – tal­vez \\ cun – com \\ cunsante – conso­ante \\ cunta – conta \\ cuntrairo – contrário \\ curriça – construção quadrada ou retangular, com paredes altas de pedra (xisto granito) solta, existente no termo, para, no inverno, abrigar e guardar o rebanho \\ defrénciar – distinguir \\ defrente – diferente \\ deilha/es – dela, deles \\ deimingo – domingo \\ del – dele \\ Demingos – Domingos \\ die – dia \\ Dius – Deus \\ dreita/o – di­reita/o \\ drume­nhuoco – dormi­nhoco \\ dũa – de uma \\ eidade – idade \\ eilhi – ali \\ eisceto – excepto \\ el – ele \\ ende – aí \\ fame – fome \\ fena­nco – erva meio seca \\ fita – filme \\ fizo – (forma do verbo fazer) – fez \\ frezno – freixo \\ frie – fria \\ friu – frio \\ fróncia – rebento de árvore \\ fuonte – fonte \\ fuora – fora \\ fusse na fita – fosse le­vado na con­versa \\ ganado – rebanho \\ garrafonico – garrafão pequeno, de cerca de dois litros \\ gustar – gostar \\ huorta – horta \\ lhabrar – lavrar \\ lhadeira – encosta \\ lhatica – pequena horta, estreita e comprida \\ lhato – balde \\ lheite – leite \\ lhem­brar – lembrar \\ lhi­brar – livrar \\ lhobo – lobo \\ lhugar – lu­gar, lo­cali­dade \\ lhuna/r – lu­a/r \\ halbelidoso – habilidoso \\ mala – má \\ ma­çana/eira – maçã/cieira \\ mandil – avental \\ manhana – manhã \\ mano – mão \\ marosca – artimanha \\ melon – melão \\ meote – meia que dá até ao meio da perna \\ mortico – mortinho \\ mos – nos \\ muola – mola \\ naide – nin­guém \\ necidade – necessidade \\ nécio – néscio \\ niebe – neve \\ nin – nem \\ ningũa/ningun/niun – nenhuma/nenhum \\ nin sequiera – nem sequer \\ nistante – num ins­tante \\ nó/nun – não \\ nomeada – fama \\ nuite – noite \\ olga – parte ligeiramente mais baixa, fértil e fresca de terra entre montes \\ oumenos – pelo menos \\ ourdenhar – ordenhar \\ ourrieta – pequeno vale \\ pa – para \\ pa lhá – para além \\ paç – paz \\ paçparoteira – dedaleira (planta herbácea medicinal) \\ paire – forma do verbo parir \\ parcer – parecer \\ parcido – parecido \\ parreira – videira \\ pequerruchico – pequenito \\ percisar – precisar \\ pie – pé \\ piel – pele \\ pobo/açon – povo, povoa­ção \\ pori – por azar, porventura, talvez \\ porparar – preparar \\ porlantre – avante \\ porriba – por cima \\ preça de casa – pátio de entrada da casa \\ pul/pula – pelo/pela \\ purma­nhana – ao alvorecer \\ pur­meiro – pri­meiro \\ pus/puis – pois \\ quaije – quase \\ qualqui­era – qualquer \\ quedar – ficar \\ quei – o quê \\ quemer – comer \\ quemezaina – comezaina \\ queto – qui­eto \\ quien – quem \\ quienqui­era – qual­quer pessoa \\ rapaç – ra­paz \\ rateira – ratoeira \\ razones – ra­zões \\ reciu – ar fresco e hú­mido da madrugada junto aos cursos de água \\ re­lhance – re­lance \\ repunso – oração fúnebre \\ repas – fios raros de cabelos \\ respunder – responder \\ rezon(es) – razão(ões) \\ riba – cima \\ riente – rente \\ rúbio – ruivo \\ rugido – ruído, barulho \\ rúin – ruim \\ rumper – romper \\ salir – sair \\ sastifeito – satisfeito \\ scaleiras – escadas \\ scapar-se – fugir \\ scola – es­cola \\ scuitar – escu­tar \\ sculhir – escolher \\ scunder – esconder \\ scuro – escuro \\ selombra – sombra \\ sencielho – si­ngelo \\ senó – se­não \\ sequi­era – sequer \\ sfregante – instante \\ siete – sete \\ sin – sem \\ sobrado – soalho, andar de cima da casa \\ soutor­die – no dia seguinte \\ sparrielha – armadilha \\ special – especial \\ spe­tar – espetar \\ sper­tar – desper­tar \\ sque­cer – esque­cer \\ strampalhar – desalinhar, desorganizar, espalhar \\ stantico – instante \\ stranha/r – estranha/r \\ streilha – estrela \\ stremunhado – adormecido \\ strobilho – estorvo \\ stu­bírun – (forma do verbo “star”) esti­veram \\ stu­bísse – (forma do verbo “star”) esti­vesse \\ subretodo – sobretudo \\ suorte – sorte, propriedade herdada \\ talbeç – talvez \\ tem­prano – tempo­rão \\ tenta­çon – tenta­ção \\ trocer – torcer \\ tropa – trupe \\ tubírun – (forma do verbo “tener”) ti­veram \\ tu­bísse – (forma do verbo “tener”) ti­vesse \\ ũa – uma \\ uito – oito \\ uobo – ovo \\ uolho – olho \\ uorfo/a – orfão/ã \\ xaragon – enxergão, colchão feito de colmo de palha \\ xardoso – sardento \\ yá – já \\ ye – (forma do verbo ser) é \\ yerba – erva \\ zabergonhado – desavergonhado \\ zanjuar – tomar o pequeno almoço \\ zanjun – pequeno almoço \\ zapare­cer – desapare­cer \\ zafertunadamente/zgraciada­mente – infeliz­mente \\ zanganhar – desenganar \\ zapertar – desapertar \\ zbiar – desviar

    Para saber o significado de outras palavras, sugiro a consulta do sítio

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

    A quem queira visualizar algumas fotos aéreas de Angueira, sugiro a consulta do blogue

    http://portugalfotografiaaerea.blogspot.pt/2017/01/angueira.html

    Caso queira saber a localização de alguns sítios do termo de Angueira, carregue no “link”:

    www.openstreetmap.org/searchquery=Angueira%2C%20vimioso%2C%20portugal#map=12/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • L Coquelhadico

    abril 6th, 2022

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Agradecimiento

    Oubrigado als amigos Carlos Rodrigues, Marie Rosa Rucica, Guilherme Crespo i Marie Rosy Barata, filha de l tiu Antonho Uorfo i de la tie Lurdes Rucica i nieta de la tie Uorfa i de l tiu Nobenta, a mius armanos Eimílio i Aquilino, als mius primos Aran Stebes, filho de mie tie Sabel Quintanilha i de l tiu Moisés Steba, i a Chico i a Toninho, filhos de la tie Eulália i de miu tiu Eimílio, i inda a miu cunhado Antonho Coiro, por me tenéren lhembrado dalguns eipisódios de la bida de l tiu Zé Pitascas i de sous pais – la tie Marie Rosa Uorfa i l tiu Manuel Joquin, coincido pula alcunha de Nobenta – que you nun sabie ou de que yá staba çquecido.

    Subre las peripécias de la bida de l tiu Zé Pitascas screbi trés testos: un subre l’anfáncia – L Coquelhadico; outro subre la mocidade – Las Almas Penadas. Ũa Cousa de l Outro Mundo; i inda outro subre la bida adulta – Ls Namoricos de l Tiu Zé Pitascas. Pa ls antender melhor, acunseilho las/ls mies/mius amigas/os a seguir la orde de lheitura de la lhinha de l tiempo. Las stórias cu’estes títalos dízen tamien respeito a sous pais, armanos i filhos. Assi, ye quaije cumo se tratasse de la stória de la sue família.

    L Coquelhadico

    Nũa tarde caliente de l meio de maio, la tie Uorfa i l sou home, l tiu Nobenta, cada qual nũa béstia de la sue pareilha, bótan-se pul termo d’Angueira, ne l camino que, de Boca ls Balhes, passando pula Rebolheira i pul Milho, bai a dar pa Bal de Xardon i pa la Bouça. Nun tenendo quien tomasse cunta de l nino an casa, la mai, assentada nel sou jemento, lhieba l sou Zezico a drumir ne l xal i al chin.

    Passante la cortina i apuis l lhameiro de ls Sidórios, a la dreita, i la binha de l tiu Antonho Carai i apuis ls lhameiros de la tie Piadade Zorra i de ls Coiros, a la squierda, chégan a la Rebolheira.

    Na ancruzelhada deste camino cul que, de la Chana, passando por eilhi, pul fondo de l Cabecico de la Bilha i por Ourrieta Cabada Rigueiro, dá pa la ancruzelhada de l Rodelhon, nun sfergante, nun sei s’a eilha, s’al sou home ou s’a ambos a dous, l que les tenerá passado pula cabeça… Cumoquiera les dou na gana de se botáren a fazer aqueilha cousa que própia d’homes i de ties, mas tamien dalguns moços i moças i que stareis yá a eimaginar qual serie… Cuido que nun serie cousa yá cumbinada antre eilhes, mas que les dou, anton, na belharaça. Si, qu’estas cousas son siempre buonas d’acuntecer… Mas, berdade seia dita, fui tiu Nobenta que, birando-se pa la sue tie, le diç a tie Uorfa:

    – Ah, Marie Rosa, debes star bien cansadica! Ye que l nuosso nino yá stá mi grande i pesa!…

    – Á pus pesa pesa, Joquin! I nun admira nada pus nun para de mamar! Oulha que me dá mesmo cabo de las cuostas! Ando mesmo derreadica i chena de delores ne ls quadriles! Bá lá que, oumenos hoije, ben bien drumedico! Deixa-me só abaixar de l burro i bamos a ber s’el nun sperta!

    – Ah, pus si!… Deixa que you te boto ũa mano. Sabes, bou acá c’ũa gana daqueilha cousa, Marie Rosa!…

    – Mas de l quei, home?!

    – I que tal se çcansássemos un cachico?! Oulha que me stá mesmo a apetecer!…

    Nun era perciso dezir mais nada. Que, para buono antendedor, meia palabra bonda!… I la tie Uorfa, pa lhá de ser nuoba i, indas que a las bezes se fingisse de zantendida, tamien nun era nada zgúbia nin ũa antendedeira mala de todo! Assi, cumo quien nun quier la cousa, mas querendo-la, respunde-le eilha:

    – Oulha que tu, Joquin! Passa-te cada cousa pula cabeça! Sós mesmo chochico! I se l nuosso Zezico sperta? Ou se, pori, algũa pessona passa por eiqui?

    – Nun t’apoquentes, Marie Rosa! Quien ye que bai a passar por eiqui a esta hora?! I bai alhá agora l nuosso garotico a spertar!…

    Apuis deiIha, cul sou home a sigurar l’arreata, s’abaixar de l jemento, eilhi stubírun ls dous un cachico na cumbersa. Mas falában tan baixico que, deficelmente, quienquiera que passasse mesmo cerca deilhes scuitarie l que starien a dezir un al outro.

    De l que falában, nun sei, nin eilhes starien pa cuontar a naide. Serie de cousas deilhes i an que nun debemos nin mos bamos a antrometer…

    Retrato tirado por Peter Jochim em Pexels.com

    Zezico inda abriu ls uolhicos, mas, cerrando-les lhougo de seguida, nin sequiera spertou. Se sous pais lhebában outro çtino, tamien nun sei, nin la tie Uorfa dixo a naide.

    La berdade ye que, sin mais aqueilhas, la tie Marie Rosa i l sou home zbían pa la dreita i, apuis de passáren antre ls lhameiros de l tiu Joquin Quintanilha i l de ls Sidórios, méten-se na touça que queda a la squierda i mesmo porriba de l camino.

    Anquanto eilha se pon a fazer ũas festicas al nino, tiu Nobenta trata de prender ls jementos, atando-les pul’arreata a uns carbalhicos. Cada béstia quedou tan bien que nin sequiera un puxon dou. Habie eilhi tantas i tán buonas fróncias de carbalho i ũas urzes tan tienricas que, nun stantico, se bótan a robé-las. I, na borda de la touça, tamien nun faltaba yerba bien berde i uns faleitos, prontos pa la pareilha se botar a trates a eilhes. I nin sequiera las moscas ou ls atabanos les atanazarien muito, pus qu’inda nin berano era. Assi i todo, bondarie abanar l rabo, sacudir la cabeça ou meté-la antre las bergóntias de la touça pa ls anxotar.

    Anton, eiha cul garotico al chin i el de bara na mano, bótan-se ambos a dous por eilhi arriba, pul fondo de la tierra, que staba d’adil, i pula borda de fuora de la parede de l lhameiro de ls Quintanihas, q’apuis habie de l hardar l tiu Grifo ou Faquito, até la cortina de l tiu Luisico.

    Quien bisse las dues criaturas, a aqueilha hora por eilhi, cuidarie que, cumoquiera, andarien a la percura d’algo que solo eilhes i Dius ye que saberien de l quei. I, mesmo que fusse, pori, pa se scundéren ne l meio dũa touça, naide tenie nada que ber cu’isso. Para mais, ambora inda nuobos, siempre éran casados…

    I, agora, que naide stá eiqui a scuitar-mos i deixando-mos de cousas, dezi-me alhá: a quien nun le passou yá pula eideia nin tubo buntade de se botar a fazer, ou fizo mesmo, destas cousas? I nun há de ser por isso que qualquiera santo bai a cair de l altar…

    Mas, mal dan uns passos, l garotico sperta i, inda stremunhado, pon-se a rezungar. Assi, la mai nun tubo outro remédio senó tirá-lo de las cuostas i, aporbeitando la selombra dun frezno, dar-le la teta. Cu’el yá sastifeito, pon l sou Zezico, qu’inda mal ampeçara a dar uns passicos, ne l chano, a la abrigada i na borda dũa touça de l adil, nun fusse, pori, apanhar ũa puntica d’aire i custipar-se. Bien acunchegadico i a la selombra, eilhi queda el. Yá meio drumenhuoco, bondou sue mai sperar un cachico par’el se drumir.

    Mal serie q’algun bicho stubisse eilhi p’anquietar ou fazer algun mal al garotico. Cumo se sabe, de l que qualquiera lhagarto ou queluobra percisa i le gusta ye de poner-se al Sol, cumo las ties al soalheiro, a apanhar calor…

    Yá na cortina de l tiu Luisico, apuis d’abríren la canhiça, la tie Uorfa i l tiu Nobenta porparában-se p’ampeçar a la sue percura. Mas, al passar cerca de la parede de l fondo, porriba de la barranca q’aparta la cortina de l lhameiro, spanta-se-le ũa perdiç, a bolar, mesmo als pies i a la frente deilhes.

    – Ai, Manel Joquin!… Que susto me pregou l raio de la perdiç!…

    – Nun t’apoquentes, Marie Rosa!… Aton, nun stou you eiqui?! Oulha que debe tener salido de l nial!

    – Carai!… Bamos aton a ber se damos cu’el, Joquin?

    I nun s’anganhou. Bótan-se, anton, ambos a dous a la percura i, mesmo na borda, antre uns chougarços, silbas i fenanco, alhá dan cul nial. Tenie cerca dũa dúzia d’uobos, pintalgados de castanho, bien grandicos i boniticos, quaije prontos pa la criaçon. Quédan ambos a dous tan ancantados que nin dous garoticos todos anfeiteçados.

    La tie Uorfa pega nun uobo i pon-se a abaná-la junto a l’oureilha, nun fusse, pori, star yá chuoco. Mas, nun le sentindo abanar, lhougo bei que la perdiç inda andaba a poner. Aton, pega ne ls uobos un a un i pon-los ne l mandil, pa ls lhebar para casa. De tan cuntentica, nin capaç ye de quedar calhada:

    – Que rica niada d’uobos! Bien mos çafemos, Joquin! Yá arranjemos para, hoije a la nuite, fazer ũa buona tortilha para nós i pa l nuosso nino!

    Cun esta i cun outras, eilhi stubírun un ror de tiempo tan antretenidos a trates de ls uobos que nin se dórun de cunta de l tiempo a passar nin de nada mais. Quaije se squecírun de l garotico i, anté, de l’outro nial que lhebában na eideia i de que tenien ido eilhi, da peto, a la percura.

    Passado un cachico, lhembrando-se, anton, de l sou nino, la tie Uorfa bota un relhance d’uolhos caras a la touça, adonde, todos çcansadicos, le tenien deixado. Mas, nin le biu, nin dou cu’el. Nun sei l que tenerá feito, mas l raio de l garotico nun staba eilhi. Todos aflitos, bótan-se, aton, ambos a dous a la percura del. Dan buoltas i mais buoltas por eilhi al redor i nada. Até qu’eilha alhá l’abista la cabeça del, yá quaije al fondo de la barreira de l adil a çcair pa l lhameiro de ls Quintanilhas.

    Pul que se bei, nesse die, l nial de perdiç nun tenerá sido solo esse l strobilho pa lhebáren palantre l que la tie Uorfa i l tiu Nobenta tenien an mente i andarien por eilhi a la percura. Ne l que toca al nial que mais les amportarie, nun podendo tratar del nesse die, alhá tubírun eilhes que tornar para casa culs cantares de la segada. Solo se fui an casa que tratórun d’ancuntar aquel q’ls lhebou a zbiáren-se até la cortina de l tiu Luisico.

    Imagem de paçparoteira
    Paçparoteira – retrato de Kazaar (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/3.0)%5D, via Wikimedia Commons

    Uns dies apuis, stando eilha i ũa sue amiga a lhabar la roupa ne ls lhabadeiros de l ribeiro de l Balhe, sin amentar ne ls pormenores, que nun serie cumbeniente dá-les a coincer a quienquiera que fusse, la tie Uorfa cuontou-le l’afliçon por qu’eilha i l sou home tenien passado:

    – Ah, Fuciana, bei alhá tu l q’l nuosso Zezico mos habie de fazer!… Sabes, you i l miu Manel Joquin fumos a dar cu’el scundido atrás dũa paçparoteira.

    Retrato de Rajukhan Pathan em Pexels.com

    Cuitadico, staba eilhi el, solico, tan antretenido i amarradico…. Oulha parecie mesmo un coquelhadico!…

    L’alcunha de Pitascas

    Era Zé de la tie Uorfa inda garoto quando sue mai le dixo pa l’ajudar a porparar ũa fornada de centeno ne l forno de la tie Clorinda i de l tiu Ferreiro, ũa sue bezina que, un cachico mais abaixo, tenie l forno nas traseiras de sue casa, antre la casa de l tiu Alexandre i l curral de ls Stebas i mesmo a la frente de la casa de l tiu Canoio. L forno de la a tie Clorinda era tan grande que daba pa fazer mais de dieç fogaças de cada beç. I eilha nun se amportaba que bárias bezinas, que nun tubíssen forno, fússen a cozer l sou pan ne l deilha.

    Apuis d’amassar i de fenhir, la tie Uorfa toca a meter las fogaças ne l forno. De seguida, arruma la pala de meter las fogaças i l ranhadeiro nũa squina. Apuis de poner la tapadeira de fierro na boca de l forno i de fazer la reza i la cruç, bira-se pa l filho i diç-le:

    – Á Zé, tenemos que deixar todo cumo debe ser. Bien bonda la tie Clorinda deixar-mos cozer l nuosso pan ne l sou forno! Bá, chega-me acá esse bardeirico de bercegos a ber se deixo todo arrumado i bien lhimpico!

    Claro stá que, apuis de meter l pan ne l forno i d’apagar la candeia, de lhuç, solo ũas racicas de sol q’antrában por antre las teilhas. Anton, ponendo-se a percurar l bardeirico, mas nun dando cu’el, respunde-le Zé:

    – Á mai, nun stou a ber niun bardeirico!…

    – Á carai! Mas, anton, tu nun bés que stá na masseira?! Saliste-me acá un pitascas!…

    Tengo para mi que la tie Clorinda, que starie a salir por eilhi de casa pa la rue de riba, tenerá scuitado la cumbersa i oubido la tie Uorfa a ralhar i a chamar-le Pitascas al sou Zé. Cierto, cierto, ye que, deilhi pa la frente i até fin de bida del, toda la gente d’Angueira passou a chamar-le Zé Pitascas. I, se poucas outras cousas el deixou d’hardáncia als sous filhos, oumenos l’alcunha, todos eilhes, eiceto Zacarias Chebico, la hardórun del.

    L biubeç de la tie Uorfa

    Hai yá bien anhos, l tiu Nobenta i sous dous bezinos – l tiu Eibangelista Bileiro i l tiu Lazarete –, pul final dũa tarde mui frie dun die d’eimbierno, botórun-se todos trés, a pie, d’Angueira a Alcanhiças pa tratáren de las sues bidas. Apuis de cumpráren las quemenéncias que les fazien falta, inda antes de ponéren ls pies a camino d’Angueira, buírun ũas copicas d’augardiente pa calcéren un cachico pa la caminada.

    Nuite cerrada i mui scura, tornában eilhes para casa, ampeça a nebar: purmeiro, ũas farrapicas, mas, apuis, cada beç mais niebe. Assi i todo, yá pertico de la raia, salírun-les dous carabineiros al camino, un cachico a la frente deilhes. Anton, bótan-se a fugir caras a Pertual, scapando-se-le cada qual por donde calhou i puodo. Apartando-se uns de ls outros, cada qual seguiu por sou camino de buolta a casa. Assi, ls carabineiros nun cunseguírun apanhar niun deilhes.

    Soutordie de manhana, cumo nun habie modo de l sou home chegar a casa, la tie Uorfa, antes mesmo de se zanjuar, bota-se até las casas de l tiu Lazarete i de l tiu Eibangelista pa les precurar pul sou Manuel Joquin. Mas, tanto la tie dun cumo la de l’outro, dezírun-le que ls sous homes inda stában a drumir na cama pus tenien chegado mui tarde a casa. Mas, bendo-la naqueilha afliçon, cada ũa deilhas fui, nun sfergante, a spertar l sou home. Un i outro cuontan-les, anton, l que s’habie passado de nuite culs carabineiros yá cerca de la raia quando tornában d’Alcanhiças.

    Mal acaba de tocar a rebate, ajuntou-se tod’mundo d’Angueira a la puorta de la tie Uorfa pa l’acudir. Bários homes bótan-se, anton, por çfrentes caminos, até la raia a la percura de l tiu Nobenta. Zafertunadamente, un deilhes dá cu’el antre ũa touça i ũa parede ne ls Salgadeiros,, todo anculhido, atrecido i ancapaç de dezir sequiera ũa palabra. Trazírun-le anroscado nũa manta até casa. Bendo-le, assi, todo angaranhido, nun sei quien tenerá sido que, cun la melhor de las tençones, se lhembrou i dixo pa le botáren auga caliente porriba del. Nun cunseguindo rejistir, passado un cachico, tiu Nobenta antregou la alma al Criador.

    Yá la muorte de l pai de la tie Uorfa, era eilha inda nuobica, tenie sido tamien an circunstáncias mui stranhas. Ye que, apuis de la muorte de la mai de la tie Uorfa, sou pai dixo a quien fui a la Bila a tratar-le de la papelada i a cumprar l caixon pa le trazer tamien l sou. Dezie qu’el irie lhougo a seguir a la sue tie. L’home assi fizo, mas cul trato que, s’aquel nun se morriesse lhougo a seguir, l debolberie. Mas nun fui neçairo debolbé-lo pus se morriu mesmo. Talbeç tenga sido essa la rezon por que, quedando, dũa beç, sin pai nin mai, le ponírun l’alcunha de Uorfa a la filha.

    Nin la tie Uorfa nin l sou home, éran pessonas de se dáren a la perguícia i de se baldáren al trabalho. Sendo ambos a dous de la raça de gente trabalhadeira, inda antes de l tiu Nobenta la deixar biúda, amanhórun tiempo, jeito i maneira d’ancomendáren cinco filhos, l tiu Zé Pitascas i ls sous quatro armanos: tiu Alípio, tiu Moisés, tiu Antonho Uorfo i la ti’Anica.

    Era you inda garoto, pus andaba na purmeira classe, la armana de l tiu Zé Pitascas i l sou home, l tiu Zé Doutor, scapórun pa l Brasil culs sous filhos. Cumo nun les tornei mais a ber, yá nun me lhembra bien de niun deilhes.

    Bocabulairo \\ vocabulário

    Acá – cá \\ acauso – por acaso \\ acunchegadico – aconchegadinho \\ adbertir/do – divertir/ido \\ adil – terra de pousio \\ aire – ar \\ ajuntar-se – reunir-se \\ al/s – ao/s \\ ­alhá – lá \\ alebiar – aliviar \\ alhebantar – levantar \\ al redor/alredores – em redor/arredores \\ amanhórun – (forma do verbo amanhar) arranjaram \\ amarradico – agachadinho \\ amentar – mencionar \\ amostrar – mostrar \\ ampeçar – começar \\ ampor­tar – interes­sar, importar \\ ancantado – encantado \\ ancapaç – incapaz \\ ancun­trar/o – encontrar/o \\ andubírun – (forma do verbo andar) andaram \\ anfeitar – enfeitar \\ anfeiteçado – enfeitiçado \\ anganhar – enganar \\ anho – ano \\ anquietar – perturbar \\ anrezinado – arreliado \\ antender – entender \\ anterrumper – interromper \\ anton/aton – então \\ antretener/ido – entreter/ido \\ antrometer-se – intrometer-se \\ apoquentar – preocupar \\ apuis – após, de­pois \\ arriba – acima \\ arri­mado – encos­tado \\ atabano – atavão, inseto que ataca o gado bovino e asinino \\ assi i todo – mesmo assim, apesar disso \\ atanazar – perturbar \\ barranca – desnível de terreno numa ou entre propriedades \\ beç – vez \\ belharaça – maluqueira \\ benir – vir \\ be­zino – vizi­nho \\ bia – via \\ boç – voz \\ bolar – voar \\ bondar – bastar \\ botar-se de cuntas – pôr-se a pensar \\ buer/buído – beber/ido \\ búltio – vulto \\ buolta – volta \\ bun­tade – von­tade \\ çafar – livrar \\ calhar – calar \\ caliente – quente \\ camino/ar – caminho/ar \\ capaç – capaz \\ carreiron – carreiro \\ çcair – descair \\ çcan­sadico – descansadinho \\ cena(r) – ceia (cear) \\ çfarçada­mente – disfarçada­mente \\ çfarçar – disfarçar \\ cfrénciar/çfrente – diferenciar/diferente \\ chin – colo \\ chochico – tolinho \\ chougarço – chaguarço (planta selvagem rasteira) \\ chu­bir – subir, ir para cima, mon­tar \\ coquelhada – ave semelhante à cotovia \\ co­raige – coragem \\ cortina – terra de cultivo cercada por muros \\ cozina – cozinha \\ çpa­char – despa­char \\ çtáncia – distância \\ çtino – destino \\ cũa – com uma \\ cul – com o \\ cu’la – com a \\ cu’el/cu’eilha – com ele/com ela \\ cumoquiera – tal­vez \\ cun – com \\ cunsante – conso­ante \\ cuontar – contar \\ deilha/es – dela/deles \\ deimingo – domingo \\ del – dele \\ die – dia \\ Dius – Deus \\ dreita/o – di­reita/o \\ drume­nhuoco – dormi­nhoco \\ dũa – de uma \\ eidade – idade \\ eilhi – ali \\ eisceto – excepto \\ el – ele \\ ende – aí \\ fame – fome \\ fena­nco – erva meio seca \\ fita – filme \\ fizo – (forma do verbo fazer) – fez \\ frezno – freixo \\ fróncia – rebento de árvore \\ fuora – fora \\ gustar – gostar \\ huorta – horta \\ lhadeira – encosta \\ lhagarto – lagarto \\ lheite – leite \\ lhem­brar – lembrar \\ lhi­brar – livrar \\ lhobo – lobo \\ lhugar – lu­gar, lo­cali­dade \\ mala – má \\ mandil – avental \\ manhana – manhã \\ mano – mão \\ mi/mie – muito, mim/minha \\ mortico – mortinho \\ mos – nos \\ naide – nin­guém \\ necidade – necessidade \\ niada – ninhada \\ nial – ninho \\ niebe – neve \\ nin – nem \\ ningũa/ningun/niun – nenhuma/nenhum \\ nino – menino \\ nin sequiera – nem sequer \\ nun stantico – num ins­tante \\ nó/nun – não \\ nuite – noite \\ oumenos – pelo menos \\ pa – para \\ pa lhá – para além \\paçparoteira – dedaleira (planta herbácea medicinal) \\ palantre – p’rá frente \\ parcer/ido – parecer/ido \\ percura/r – procura/r \\ pequerruchico – pequenito \\ pie – pé \\ pori – por azar, porventura, talvez \\ porparar – preparar \\ porriba – por cima \\ precurar – perguntar \\ pul/pula – pelo/pela \\ pur­meiro – pri­meiro \\ pus/puis – pois \\ quaije – quase \\ qualqui­era – qualquer \\ quedar – ficar \\ quei – o quê \\ queluobra – cobra \\ quemer – comer \\ queto – qui­eto \\ quien – quem \\ quienqui­era – qual­quer pessoa \\ re­lhance – re­lance \\ respunder – responder \\ rezon(es) – razão(ões) \\ riba – cima \\ riente – rente \\ salir – sair \\ sastifeito – satisfeito \\ scapar-se – fugir \\ scuitar – escu­tar \\ sculhir – escolher \\ scunder – esconder \\ selombra – sombra \\ senó – se­não \\ sequi­era – sequer \\ sfergante – instante \\ siete – sete \\ sin – sem \\ sper­tar – desper­tar, acordar \\ stranha/r – estranha/r \\ stremunhado – estremunhado \\ strobilho – estorvo \\ stu­bírun – (forma do verbo “star”) esti­veram \\ stu­bísse – (forma do verbo “star”) esti­vesse \\ subretodo – sobretudo \\ talbeç – talvez \\ tenta­çon – tenta­ção \\ tienrica – tenrinha \\ todo/s – tudo/todos \\ touça – moita de carvalheiras \\ tornar culs cantares de la segada – regressar sem nada ou sem atingir o objetivo \\ tubírun – (forma do verbo “tener”) ti­veram \\ tu­bísse – (forma do verbo “tener”) ti­vesse \\ ũa – uma \\ uobo – ovo \\ uolho – olho \\ uorfo/a – orfão/ã \\ xal – xaile \\ yá – já \\ ye – (forma do verbo ser) é \\ yerba – erva \\ zafertunadamente – infeliz­mente \\ zantendida – desentendida \\ zapare­cer – desapare­cer \\ zbiar – desviar \\ zgúbia – capaz de se negar ou de se pôr a andar

    Para saber o significado de outras palavras, sugiro a consulta do sítio

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

    A quem queira visualizar algumas fotos aéreas de Angueira, sugiro a consulta do blogue

    http://portugalfotografiaaerea.blogspot.pt/2017/01/angueira.html

    Se quiser saber a localização de alguns sítios do termo de Angueira, carregue no “link”:

    www.openstreetmap.org/searchquery=Angueira%2C%20vimioso%2C%20portugal#map=12/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Jeremias, Un Cabalho Biqueiro

    março 14th, 2022

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    La amiga Teresa Amparo Ferreira zafiou-me a traduzir pa Miranda la counta “Jeremias: Um Cavalo Biqueiro”, por eilha publicada, an Pertués, ne l “Diário de Trás-os-Montes” (ber l “link” ne l final deste testo).

    – Anica, à Anica! Sperai por mi.

    – Bei se dás a la pierna, Jorge. Sós siempre l mesmo. Cumo de questume, siempre atrasado! Bá, Tiu Zé, sperai mais un cachico, se fazeis fabor. L rapaç stá quaije a chegar.

    Jorge corrie tan delgeiro q’até batie culs carcanhares nas nalgas. Tenie q’apanhar la carreira que lhebaba ls studantes de la cidade pa la Scola Porfissional de la Lhaboura, nũa poboaçon de ls alredores.

    – Dius bos lo pague, Tiu Zé. Çulpai-me alhá. Atrasei-me un cachico.

    – Bá, entra i senta-te, rapaç. Falta algun?

    – De ls que stan, nun falta naide, Tiu Zé. – respunde Carlos, siempre c’ũa gracica pronta.

    – Bamos anton ambora, r­­­­­­­apaziada! – diç l cundutor.

    – Que se passou hoije cuntigo, Jorge? – pregunta-le Anica.

    – L mesmo de siempre.

    – Se quegires cuontar…

    – Cousas de miu pai, Anica.

    – Que fui desta beç?

    – Apuis, falamos. Stá bien?

    – Quando quegires, stou a la scuita. Olha, faziste l trabalho de Matemática?

    – Si, fiç.

    – Olha q’onte andei toda la tarde a pensar nel. Ye que me parciu fácel demais. Acá para mi, l porsor passou-mos ũa rastreira.

    – Yá bamos a tirar isso a lhimpo na sala. Tamien me parciu mi fácel. Mas nin sequiera tube tiempo pa pensar bien nel. Miu pai mandou-me a fazer tantos recados que nin tiempo tube pa respirar. – lhastima-se Jorge.

    – Á tu! Tou pai ye tal i qual l miu. Siempre que le dá na gana, manda-me fazer un fartote de recados. I mie mai nun le queda nada atrás. Ora un, ora l’outro… i you culs trabalhos de la scola por fazer. Olha que nin tiempo tengo par’andar por ende a passear las piernas i a ber las montras na cidade.

    I, mudando d’assunto, cuntina eilha:

    – Scuita, Jorge: apuis de la scola, lhougo que podires, bamos a ber l que se passa cul Jeremias? Tenemos eilhi un causo bicudo. L cabalho stá cada beç mais franzinico! Nun te deste de cunta?

    – Por acauso, tamien reparei nisso.

    Anton, acabada la biaige, ũa boç abisa:

    – Bamos alhá, moços! Yá podeis salir de la carreira. Joquin, bei alhá se tenes maneiras, rapaç. Nun ampurres ls tous cumpanheiros. – recumenda-le l cundutor.

    – Çculpai alhá, Tiu Zé. Ye que stou mesmo aflitico para ir a la retrete…

    – Esta mocidade… até son buonos moços. Quien me dira ne l tiempo deilhes i saber l que sei hoije! Daba un poulo nũa streilha. Ai, bida, bida!…

    I Carlos, malandro cumo siempre, cumpleta:

    – Ye mais curta que cumprida…

    – Dianho de l rapaç! Siempre de respuosta pronta i na punta de la lhéngua. Un die destes inda t’hei de fazer la cama. Olaré, se fago! Deixa star que nun perdes pula demora, sou cuco de la ribeira. – diç l cundutor alhá culs sous botones.

    – Yá stá a tocar pa la sala? Bamos alhá, rapaziada! – apressa Anica.

    – Buonos dies, Porsor.

    – Buonos dies a tod’mundo. Bá, assentabai-nos nas carteiras. Marie de Lurdes, falta algun?

    – Deixai ber, Porsor.

    La delegada de turma passa ls uolhos pulas carteiras i bai dando cunta de quien falta al porsor Pedro que registra las faltas.

    – Bá, toca a tomar nota de l sumairo:

    “Álgebra – ouperaçones cun polinómios. Rebison de ls trabalhos de casa.”

    – Porsor!…

    – Si, Carlos! Ora diç alhá…

    – Nun sei l que quier dezir polinómios! Nunca oubi essa palabra…

    – Ye matéria nuoba, Carlos. La delegada de turma puode arreculhir ls trabalhos de casa, se fai fabor.

    – Porsor, l porblema era mi fácil… – diç Anica.

    – Quien mais achou q’l porblema era fácel?

    Quaije todos pónen la mano ne l aire.

    – Pus bien, de las dues ũa: ou nun percebistes l porblema, ou stais uns ases nesta matéria. L porblema tenie todo, menos ser fácel.

    – Biste, Jorge! You nun te dixe qu’eilhi habie marosca! – relhembra-le Anica.

    – Á mius caros, pa ser buono a Matemática, hai que, antes de mais, ser buono aluno a Pertués. Cumo quereis perceber l que bos ye pedido ne l einunciado de l porblema, sin dominar la nuossa lhéngua?

    Ls alunos antreolhában-se cun aire çcunfiado. Suspeitában q’habien sido apanhados na curba de la facelidade.

    – Quien quier benir al quadro a resolber l porblema?

    – Puodo ir you…

    – Pus l quadro ye todo tou, Jorge. Amostra-mos alhá cumo resolbiste l problema.

    Jorge iba zambolbendo l sou raciocínio; i ls sous cumpanheiros, todos an silenço, seguien l zanrolhar de la respuosta. Agora, yá nun se sentien siguros de nada.

    – Yá acabei, Porsor.

    – Aton, bamos a ampeçar por lher l einunciado de l porblema. Rita, fai fabor d’l lher, pausadamente i an boç alta.

    – Todos percebistes l que bos ye pedido?

    Cada beç mais baralhada, la turma nin tugie nin mugie. Agora, éran mais las dúbidas que las certezas. Afinal, l porblema nun era assi tan simple. Habie que fazer un eilaborado raciocínio pa zanrolhar l filo a la meada.

    Cun toda la calma, l porsor iba splicando l que dezie l testo; tomórun nota de las bariables i custantes q’antrában ne l problema; i, a seguir, pediu a Jorge pa tornar a resolbé-lo.

    – Yá stá, Porsor.

    – Bamos aton a ber… Stá cierto, Jorge. Mui bien, rapaç! Stais a ber cumo la nuossa lhéngua ye tan amportante para mos ajudar a perceber outras deceplinas?

    La aula cuntinou, tal cumo todas las outras de la manhana, cun antusiasmo pulas nuobas matérias qu’eilhi s’ansinában.

    Apuis d’almorçáren na cantina, Jorge i Anica fúrun a besitar Jeremias. Gustaba-les muito cuidar de l cabalho. Tenien feito grande amisade antre todos trés. La besita a las loijas seguie rituales qu’eilhes cumprien cumo ye de-lei: botában auga fresca i quemida al cabalho, scobában-lo, lhabában-lo, montában-se nel, fazien-le fiestas i mais fiestas…

    Foto por Barbara Olsen em Pexels.com

    I Jeremias, quando ls bie chegar, zataba a relinchar a la spera de cenouras. Apuis, daba ũas marradicas na cabeça dun i doutro pa q’l lhibertássen i scobássen. Sabie splicar-se mui bien. Mas habie algo qu’eilhes nun cumprendien. Jeremias yá nun quemie qualquiera cousa i staba cada beç mais biqueiro. Se le botássen yerba berde i tienra, si la quemie; mas, se fússen yerbas secas, cumo palha i feno, scusaba-se a quemé-las. Tenie apanhado la manha de só quemer yerba se fusse berde. Tamien quemie bien maçanas, cenouras, milho, cebada i l’abena que le botában. Mas, la dieta percipal dun cabalho ye yerba fresca ou bien cunserbada. I, se nun la hai, ten que se cuntentar cun palha i feno. Mas, sendo cuntrariado, Jeremias sabie amostrá-lo bien: batie cula pata delantreira dreita ne l chano ũas trés ou quatro bezes; apuis, ponie-se a raspiar l chano, relinchaba, abanaba la cabeça i daba ũas chibatadas cul rabo. I, p’acabar cula fiesta, só le restraba dar mais ũas patadas.

    Ls moços, bendo q’l cabalho quedaba cada beç mais ruinico, botórun-se de cuntas qu’era ourgente ancuntrar ũa seluçon. Tenien inda bien persente l q’habien daprendido na liçon de Matemática, nun tanto pula matéria, mas subretodo pula maneira de le pegar i que debien seguir pa cumprender un porblema. Ls dados stában todos alhá: Jeremias só querie quemer yerba berde, l alimento qu’era la base de la sue dieta. Mas, na falta d’yerba berde, negaba-se a quemer feno i palha.

    De rumpon, Anica dá un poulo cumo se tubisse ancuntrado ũa lhuç al fondo de l túnel:

    – Jorge, perciso que m’ajudes. Yá sei l que bamos a fazer.

    – Ora cuonta alhá isso!…

    – Anda, ben dende…

    – I adonde bamos?

    – Cunfias ou nó an mi?

    – Inda preguntas?

    – Anton, anda…

    Ban até a la garaige, adonde stában arreculhidas la carreira i las ferramientas de la lhaboura, a tener cul mecánico que mantenie todo an orde i a funcionar cumo debe ser.

    – Buonas tardes, Tiu Anible!

    – Buonas tardes, moços. Que benistes eiqui a fazer?

    – Percisamos que mos deis ũa ajudica.

    – Oulhai que bós! You sou mecánico, nun sou porsor…

    – Pus ye por isso mesmo que percisamos de bós.

    – Aton, dezi-me alhá l que quereis de mi.

    – La cousa nun ye bien para nós, mas pa l Jeremias.

    – Bó! Quereis ber que s’abariou l motor al cabalho?! – ri, meneando la cabeça.

    – Nun gozeis, Tiu Anible! Oulhai q’l caso ye mui sério. – atalha Anica.

    – Anton, moça, nun t’amportas de splicar?

    – Ye que, agora, Jeremias só quier quemer yerba berde i fresca; cumo l feno nun ye berde nin fresco, nin sequiera l proba.

    – I adonde ye que you entro nisso? – pregunta l mecánico.

    – Tengo ũa eideia.

    – Las moças quando se pónen cun eideias…

    – Scuitai-la, Tiu Anible. – pediu Jorge.

    – Anton, diç alhá, moça.

    – Pensei que podiedes ajudar-mos a fazer uns ócalos pa l Jeremias.  Ua cousa que seia a la medida del!

    – Uns ócalos pa l cabalho?!

    – Si, si. Apuis, cun papel celofane berde, fazemos-le las lhientes.

    Tiu Anible, coçando ls ralicos pelos de la careca, tentaba cumprender la situaçon.

    – Bien, you tengo eilhi arame. Mas nun tengo esse tal de papel celofane.

    – Nós bamos a buscá-lo a la sala de Trabalhos. Bós ajudais-mos? – pregunta-le Jorge.

    – Bai alhá anton, Anica, anquanto you i Jorge tiramos las medidas al cabalho.

    Anica bolaba que nin ũa paixarina, toda cuntenta por se ber ambolbida nũa eideia tan strourdinaira. I, nun stantico, staba yá de buolta a l’oufecina, adonde eilhes inda stában a dobrar l arame.

    – Bamos, aton, alhá al celofane. I cumo ye q’l bamos a sigurar ne l arame?

    – Cun cola, ou fita-cola, nun sei… – respunde-le Jorge.

    – Bamos a ber cumo calhará melhor. – pondera Tiu Anible.

    – Ls ócalos stan mesmo ũa purfeiçon. Ora dezie-me alhá, de buossa justícia, se nun stan bien guapos?! – pregunta Anica, na sue angenuidade, bendo l sou porjeto yá acabado.

    – Bamos a poné-los al Jeremias. Ora beni cumigo. – diç-les Jorge todo campante.

    Ponírun i amanhórun ls ócalos al cabalho. Quedórun-le mesmo un spanto! De seguida, Jorge i Anica bótan-le ũa manadica de feno na manjadoura i…

    – Olha par’el, Jorge! Stá a quemer!… Mas que çafado!… Cun q’anton solo te sirbe yerba berde?!…

    – Sabes, Anica, yá miu pai dezie: “Qualquiera burro come palha; l segredo stá an saber dar-la.” – arremata Tiu Anible.

    Agradecidos, Jorge i Anica dan cada qual un abraço bien arrochado a Tiu Anible, que, cumo eilhes i pul feito, se rie que nin un perdido…

    Para aceder al testo oureginal an Pertués, bonda carregar ne l “link” a seguir:

    https://www.diariodetrasosmontes.com/cronica/jeremias-um-cavalo-biqueiro-port-que-cabalho-tan-biqueiro-mir

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Eileiçones Legislatibas de 2022 na Tierra de Miranda

    fevereiro 22nd, 2022

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Bede solo pa l que, desta feita, m’habie de dar pa fazer: botar-me a reculhir, tratar i a cumparar ls resultados de las botaçones nas Eileiçones Legislatibas de 30 de janeiro de 2022 nas Fraguesies/Ounion de Freguesies (OF) de ls munecípios de Bumioso, Miranda de l Douro i Mogadouro, ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda.

    Antes de mais, tengo q’agradecer a l’amiga Teresa Amparo Ferreira, quadro suprior de l Anstituto Nacional de Statística, por me tener alertado para ũa falha q’habie nũa de las quelunas de l quadro abaixo. Corregida la falha, tengo tamien que bos lhembrar dũa cousa: cada qual bei l mundo de la quelor de las lhientes de ls ócalos, que, pula bida fuora, fui deixando poner i ponendo ne ls uolhos, i que l’ajúdan a ber l mundo.

    Nun sendo nin mais nin menos que naide, tamien cumigo se passa la mesma cousa. Assi, pa que nun digades, pori, que bos quiero anganhar, tengo, anton, que bos prebenir que ye culs mius ócalos que beio l mundo.

    1. Legislatibas 2022: las botaçones de ls partidos ne ls cunceilhos de la Tierra de Miranda

    Mirai l quadro a seguir q’amostra ls resultados de ls partidos nas Eleiçones Legislatibas de 30 de janeiro de 2022 na Tierra de Miranda.

    LEGISLATIBAS 2022: MORADORES, ANSCRITOS, ABSTENÇONES, BOTANTES I BOTOS NE LS PARTIDOS POR FRAGUESIE/OF I CUNCEILHO DE LA TIERRA DE MIRANDA

    Fuontes: https://censos.ine.pt/scripts/db_censos_2021.html.
    https://www.legislativas2022.mai.gov.pt/resultados/territorio-nacional

    Nun sei porquei, ls resultados de la maior parte de las Fraguesies i OF de Bumioso, Miranda de l Douro i de Mogadouro son çfrentes de ls de la maior parte de ls outros cunceilhos de l Destrito de Bregáncia i de l Paiç.

    Indas que, sendo xordos i mudos, i cumo tal nun fálen, berdade berdadica ye que ls númaros tamien mos dízen cousas. Bonda reparar bien neilhes. Cumo podeis ber puls númaros de botos de l quadro, hai muitas cousas mui parcidas ne ls trés cunceilhos:

    1.1. Al cuntrairo de l que se passou na maior parte de l Paíç, an todos ls cunceilhos de la Tierra de Miranda tubo mais botos i ganhou l PSD;

    1.2. Son pouquitas Fraguesies/OF de cada un de ls cunceilhos an que l PS tubo mais botos i cumo tal ganhou: dues an dieç – las bilas i Fraguesies d’Argozelo i de Bumioso – ne l cunceilho de Bumioso; trés – OF de Costantin i Cicuiro i las Fraguesies de la Pruoba i de Picuote – i un ampate – na Fraguesie de Samartino d’Angueira – an treze ne l cunceilho de Miranda; i dues an binte i ũa – na Fraguesie de Meirinhos i na OF de Vilarinho de Galegos i Ventozelo – ne l cunceilho de Mogadouro;

    1.3. De ls partidos a la dreita de l PSD, l CHEGA oumentou cunsiderablemente, subretodo ne l cunceilho de Mogadouro, l númaro de botos; indas que l’Einiciatiba Lhibaral (IL) tenga tamien oumentado l sou númaro i alcançado ne l cunceilho de Bumioso até mais botos q’l CDS, ne ls cunceilhos de Miranda i de Mogadouro, tubo, assi i todo, menos botos q’l CDS, l partido que tubo la sigunda maior perda de botos ne ls trés cunceilhos;

    1.4. De ls partidos a la squierda de l PS, l BE i l PCP-PEV, i tamien l PAN – ls dous purmeiros cumoquiera cumo castigo por tenéren botado contra i, assi, nun tenéren deixado passar na botaçon la Propuosta d’Ourçamento de Stado para 2022 apersentada pul Goberno –, cuido you que, talbeç tiemporariamente i por bias de l boto útil, perdírun muitos botos pa l PS; indas q’l Lhibre, tenga perdido botos ne ls cunceilhos de Bumioso i de Mogadouro, assi i todo, cunseguiu oumentar por un l sou númaro de botos ne l cunceilho de Miranda;

    Por bias de la alteraçon que la Troika oubrigou a fazer, i l menistro Relvas fizo, nas fraguesies, i tamien por l Anstituto Nacional de Statística i l Menistério de l’Administraçon Anterna apersentáren ls dados de la populaçon i ls resultados de la botaçon por Fraguesie/OF, quedamos sin saber quales fúrun ls resutados de las poboaçones de cada Fraguesie nas Ouniones de Fraguesies. Ye possible que, tal cumo acunteciu an Angueira, haba outras poboaçones ne ls cunceilhos de la Tierra de Miranda adonde ganhou l PS. Pa lhá disso i de ls ampates, hai algũas Fraguesies/OF adonde, quedando ambos a dous reçbéç, l PSD ganhou por ũa unha negra al PS: por un boto an Carção, ne l cunceilho de Bumioso; i, respetibamente, por mais un i dous botos, an Bemposta i an Castelo Branco, ne l cunceilho de Mogadouro.

    2. La populaçon i ls Cadernos Eileitorales de ls cunceilhos de la Tierra de Miranda

    Olhai agora pal l gráfico G1 cul númaro de Moradores, d’Ancritos ne ls Cadernos Eileitorales, de Botantes i d’Abstençones ne ls cunceilhos i na Tierra de Miranda:

    Fuontes: https://censos.ine.pt/scripts/db_censos_2021.html.
    https://www.legislativas2022.mai.gov.pt/resultados/territorio-nacional

    Bendo, cun uolhos de ber, ls dados de l quadro mais atrás i deste gráfico, ls númaros de las Fraguesies/OF i de ls trés cunceilhos nas Legislatibas 2022 amóstran-mos inda mais cousas:

    2.1. Eicetuando quatro Fraguesies, dues – Miranda de l Douro i Palaçuolo – ne l cunceilho de Miranda i outras tantas – Bruçó i Vale de Madre – ne l cunceilho de Mogadouro, adonde, sigundo ls Censos 2021, oumentou un cachico l númaro de Moradores, nas restrantes Fraguesies/OF destes cunceilhos i an todas las de l cunceilho de Bumioso, l númaro d’Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales ye suprior al de Moradores;

    2.2. Oumenos 40 de las 44 Fraguesies/OF de ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda, i todas las de l cunceilho de Bumioso, ténen cuntinado i, se nada demudar, cuntinaran a perder populaçon.

    Cumo será possible tan grande çfrença antre l númaro de Moradores i l d’Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales? Sendo mais recente i, subretodo, mais rigoroso l processo de recuolha de dados pul Anstituto Nacional de Statística, cuido que ls númaros de ls Censos 2021 staran mais próssimos de la realidade! A este respeito cumbenirá inda sclarecer que, ls númaros de ls Censos dízen respeito a todos ls Moradores de cada Fraguesie/OF i cunceilho, ancluindo ls ninos i adolescentes, que, por nun tenéren inda cumpletado 18 anhos, nun puoden botar i, cumo tal, tamien nun puoden cunstar de ls Cadernos Eileitorales. Assi i todo, l númaro de Moradores de 40 an 44 de las Fraguesies/OF de la Tierra de Miranda, son anfriores als d’Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales: Bumioso ten a mais 1 318 Anscritos que Moradores; Miranda de l Douro ten 779 a mais; Mogadouro ten 1 686 a mais; i, assi, la Tierra de Miranda ten a mais 3 783 Anscritos que Moradores. Assi, ls númaros de ls Censos 2021 amóstran-mos tamien que l’abstençon real ne ls cunceilhos de la Tierra de Miranda ten que ser mui anfrior a la mi alta abstençon oufecial.

    La queston de la grande çfrença antre l númaro de Moradores i d’Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales de cada Fraguesie/OF, nun ye solo d’agora, mas yá mui antiga. Custa mesmo a crer que, culas alteraçones al Recenseamiento Eileitoral, ls nuossos políticos inda nun téngan cunseguido resolber de beç este porblema. Ne l miu modo de ber, de dues ũa: ou ándan todos a drumir na fronha ou hai quien steia antressado nisso, subretodo alguns outarcas a que le dará jeito mantener las cousas cunsante stan. Claro stá q’hai seluçon, ou, até mesmo, bárias seluçones, pa l porblema. A este respeito, deixo eiqui dues perguntas: por que rezon nun fázen la lhigaçon antre Cadernos Eleitorales i ls dados de l Registo Cebil? Se, nas eileiçones, ls cidadanos, deç que téngan las cundiçones eisegidas pa l efeito, se puoden candidatar adonde eilhes ou ls sous partidos políticos quegíren i les dir na gana, por que rezon ls outros cidadanos/eileitores nun puoden, fazendo cumo eilhes, sculher botar na Fraguesie/OF adonde nacírun ou adonde passórun parte de la bida ou inda adonde móran? Oumenos assi, deixando de baler la pena andar a amanhar maneira de, nas Eileiçones Outárquicas, trazer pessonas de loinje, subretodo de l strangeiro, pa botáren na Fraguesia adonde nacírun, las cundiçones quedaríen a ser mais eiguales para todos…

    Quanto a la perda de populaçon ou çpoboamiento, hoije, bou a deixar de parte este que ye l maior i percipal porblema de la Tierra de Miranda, de l Nordeste Stramuntano i de l Anterior de l nuosso Paiç. Mas, se nada fur feito, mais anho menos anho, bai acabar cula maior parte de las poboaçones de l Anterior de l Paiç, adonde só restraran yerbascos, mato i piedras. Assumindo cada qual las respunsablidades que les tócan, Goberno i outarcas – si, que tamien a estes nun les falta bien que demudar ne l que ténen andado a fazer! – ténen, anton, que, quanto antes, cuidar d’ancuntrar, acordar i seguir outra stratégia de zambolbimiento, aplicando çfrentes medidas políticas q’ajúden a repoboar i a rebitalizar las poboaçones de l Anterior. Mesmo correspundendo a cerca de dous terços de l território nacional, d’hai muito tiempo até hoije, las poboaçones de l Anterior de l Paíc ténen sido tratadas cumo parientes probes.

    3. Botaçones de ls partidos nas Legislatibas 2022 ne ls cunceilhos de la Tierra de Miranda

    Olhai agora pa l gráfico G2 q’amostra la soma de botos de ls dous partidos mais botados i de todos ls outros partidos an cada un i ne l cunjunto de ls trés cunceilhos:

    Fuonte: https://www.legislativas2022.mai.gov.pt/resultados/territorio-nacional

    Cumo este gráfico amostra l númaro – mas nó la percentaige – de botos, puode gerar algũa cunfuson na cumparaçon antre ls cunceilhos pus puode dar l’eideia de que las percentaiges seran maiores adonde cada queluna ye maior. Mas puode nun ser assi yá que cada queluna ye maior ou mais pequenha cunsante l númaro de Moradores, d’Anscritos i de Botantes de cada cunceilho. Cumo Bumioso ye l cunceilho cun menor númaro i Mogadouro l cunceilho cul maior númaro de Moradores, d’Anscritos i de Botantes, cada queluna oumenta de l mais pequeinho pa l maior.

    Bendo, anton, l númaro de botos de cada queluna, podemos tirar alguas cunclusones:

    3.1. Tenendo alcançado 5 398 botos, l PSD ye l partido ganhador an cada un i ne l cunjunto de ls trés cunceilhos;

    3.2. Tenendo alcançado 3 772 botos, ou seia, 2 626 a menos q’l PSD, l PS ye l sigundo mais botado tamien an cada un i ne l cunjunto de ls trés cunceilhos;

    3.3. Tenendo alcançado 1 303 botos, ou seia, 2 369 a menos q’l PS, l cunjunto de todos ls restrantes partidos – CHEGA, IL, CDS, BE, PCP-PEV, PAN, ancluindo ls mais pequeinhos, LHIBRE, RIR, MTP, ERGUE-TE i MAS – tubírun, assi i todo, muito menos botos, pouco mais q’un terço de ls de l PS i q’un quarto de ls de l PSD;

    3.4. Bendo, de la squierda pa la dreita, cada queluna de l gráfico G2, la tendéncia d’oumento de l número de botos de cada partido (PSD i PS) i de l cunjunto de ls restrantes partidos nas Legislatibas de 2022, que las respetibas quelunas amóstran, acumpanha i ye porporcional al númaro de Moradores, d’Eileitores i de Botantes de cada cunceilho.

    Tengo que chamar a la atençon pa l seguinte: ambora, de l cunceilho de Bumioso – l que ten menos Moradores, Anscritos i Botantes –, passando pul de Miranda, pa l de Mogadouro – l que ten maior númaro de Moradores, Anscritos i Botantes – la queluna de cada un de ls dous mais botados (PSD i PS) i de l cunjunto de ls restrantes partidos (CHEGA, IL, CDS, BE, PCP-PEV, PAN, LHIBRE, RIR, MTP, ERGUE-TE i MAS) nas Legislatibas de 2022 bá quedando maior, isso nun quier dezir que, cumo de seguida se puode ber ne l gráfico G3, an cumparaçon culas Legislatibas de 2019, todos téngan oumentado i inda menos nessa proporçon.

    4. Resultados de ls partidos nas Legislatibas de 2019 i de 2022

    L gráfico G3 amostra-mos la bariaçon de las percentaiges de ls partidos nas Legislatibas 2022 an cumparaçon culas de 2019:

    Fuonte: https://www.legislativas2022.mai.gov.pt/resultados/territorio-nacional

    Amporta tamien ber las percentaiges de las botaçones de ls partidos nas Legislatibas de 2022 an cada un i ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda. Só podemos quedar c’ũa eideia mais clara se tubirmos un punto de refréncia que permita cumparar ls resultados i ber l que se passou. Claro que nun fai sentido star a cumparar l que nun ye cumparable. Assi, nun bamos a cumparar ls resultados nas Legislatibas culs de las Outárquicas ou de las Eileiçones Persidenciales ou inda culs de las Eileiçones pa l Parlamento Ouropeu; i tamien nun fai sentido cumparar las botaçones nas Legislatibas de 2022 culas de las Legislatibas d’hai muitos anhos atrás. Por bárias rezones, son, neste causo, las botaçones nas Eileiçones Legislatibas de 2019 l melhor punto de refréncia. Decedimos, aton, calcular las cfrenças antre las percentaiges de las botaçones de ls partidos nas Legislatibas de 2022 i de 2019 i apersentá-los de maneira gráfica. Assi, als resultados de 2022, subtraímos ls de las Legislatibas de 2019. Quedamos assi a saber se, i cumo, demudórun las oupçones de ls eileitores de la Tierra de Miranda.

    L Quadro atrás i l gráfico G3, q’amostra la çfrença de las percentaiges de botos de ls partidos nas Legislatibas de 2022 i de 2019, permíten-mos tirar algũas cunclusones:

    4.1. An relaçon a 2019, l númaro d’Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales de 2022 baixou ne ls trés cunceilhos (-970), mas, specialmente, ne ls de Mogadouro (-430) i de Bumioso (-339);

    4.2. An 2022, l númaro de Botantes oumentou ne l cunceilho de Mogadouro (+195) i, speciamente, ne l de Miranda de l Douro (+280), mas, por sue beç, baixou ne l de Bumioso (-43);

    4.3. La soma de Botos Brancos i Nulos de 2022 baixou cunsiderablemente ne ls trés cunceilhos (-230), subretodo, ne l de Mogadouro (-118);

    4.4. Tanto an 2019 cumo an 2022, l PSD – l partido cun mais botos i, cumo tal, l bincedor ne ls trés cunceilhos – an 2022, oumentou l sou número de botos ne l cunceilho de Mogadouro (+293) i, subretodo, ne l de Miranda (+315), mas perdiu alguns botos ne l de Bumioso (-43);

    4.5. Tanto an 2019 cumo an 2022, l PS oubtubo l sigundo lhugar ne ls trés cunceilhos, tenendo an 2022, oumentado l sou númaro de botos ne ls cunceilhos de Bumioso (+55) i de Miranda (+57), mas perdido botos ne l de Mogadouro (-66);

    4.6. Ne l cunjunto de ls trés cunceilhos, ls partidos que, an 2022, mais oumentórun l sou númaro de botos fúrun l CHEGA (+706), seguido de la IL (+72 botos); assi i todo, l PS oumentou mais botos que la IL ne ls cunceilhos de Bumioso (+55) i de Miranda (+57);

    4.7. Cumparatibamente a 2019 i tenendo an cunta que son partidos que questúman tener poucos botos, an 2022, l BE (-262), l CDS, (-203), l PCP-PEV (-40) i l PAN (-38), cumo tamien l cunjunto de ls mais pequeinhos partidos (-184), perdírun todos eilhes muitos botos; ne l causo de l CDS, ne ls trés cunceilhos i, ne l de l BE i de ls pequeinhos partidos, an dous deilhes, la perda ye mesmo suprior al númaro de botos q’alcançórun; assi i todo, an 2022, l PCP-PEV i l PAN cunseguírun mantener mais botos do q’ls que perdírun;

    4.8. Todo lhieba a crer que, ne ls trés cunceilhos, la maior parte de ls botos perdidos pul CDS, alguns de ls perdidos puls pequeinhos partidos i de l botos Brancos i Nulos teneran, an 2022, ido a parar subretodo al CHEGA i a la IL; ne ls cunceilhos de Bumioso i de Miranda, la maior parte de ls botos perdidos puls BE, PCP-PEV i PAN teneran passado, cumo boto útil, pa l PS; i, ne l cunceilho de Mogadouro, que parece ser un causo special, la maior parte de ls botos perdidos pul PS i pul PAN teneran passado pa l PSD, passando alguns de ls perdidos pul PSD pa l CHEGA i pa la IL;

    4.9. Todos ls outros partidos mais pequeinhos alcançórun mui pouquitos botos, sendo mui ralas las Fraguesies/OF an que oubtenírun algun(s) boto(s).

    Ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda, l PS yá tenie ganhado, oumenos ũa beç i, an dous deilhes, mais q’ũa beç, nas Eileiçones Outárquicas.

    Desta beç, indas que solo por 15 – ou por 13? – botos a mais q’l PSD, l PS ganhou ne l Destrito de Bergáncia. Aton, porque será que, ganhando na maior parte de ls cunceilhos de l Paíç, l PS quedou tan loinje de ganhar na Tierra de Miranda?

    Ne l miu modo de ber, nun tenerá sido por culpa de ls sous candidatos a deputados. Cuido até que, s’eilhes nun se cumpremetíssen a fazer çfrente de l que l menistro de l Ambiente i de l’Açon Climática fizo an relaçon a la benda de la cuncesson de las barraiges, cumoquiera la çfrença de botos antre l PSD i PS ne ls cunceilhos de Miranda i de Mogadouro serie inda maior. Por bias disso i inda tamien por outras rezones, yá nas Eileiçones Outárquicas de outubre de 2021 se tenie passado quaije la mesma cousa.

    Ne ls cunceilhos de Miranda i de Mogadouro, adonde quédan las trés barraiges pertuesas de l Douro Anternacional, la rezon percipal de la perda de l PS tenerá a ber cula trapalhada an buolta de la benda de la cuncesson de las barraiges de Miranda, Picuote i Bemposta pula EDP. Fui por bias deste negócio que, preacupados i antecipando las trapalhadas qu’el irie a dar, bários cidadanos oureginários de la Tierra de Miranda decedírun formar l Mobimiento Cultural de la Tierra de Miranda. Al cuntrairo de l que questuma acuntecer, ls membros deste Mobimiento nun parórun nin se calhórun. Purmeiro, a tiempo i horas, alertórun l menistro de l Ambiente i de l’Açon Climática pa las manobras de l’antiga cuncessonária pa scapar de pagar las cuntrebuiçones que son debidas; apuis, nun se cansórun de chamar tamien a la atençon de la gente de l Paiç – specialmente, als deputados de todos ls partidos políticos i, até mesmo, de Sue Eiceléncia l Senhor Persidente de la República – pa la trapalhada toda an q’aquel menistro – i, cumo tal, l própio Goberno – se deixórun anrodelhar. L menistro i l Goberno quedórun, assi, cun mui mala cara ne l retrato. Lhabando las manos cumo Pilatos i fazendo crer que nun era nada cu’eilha, tamien l’Outoridade Tributária nun tenerá quedado cun melhor cara qu’eilhes.

    Ne l miu modo de ber, hai algũas cousas que l nuobo Goberno, atrabeç de l feturo – i spero que nuobo – menistro de l’Açon Climática i de l’Outoridade Tributária, ten q’assigurar a la gente i als munecípios de la Tierra de Miranda: oubrigar a pagar i cobrar a las ampresas ambolbidas ne l referido negócio – la antiga i la nuoba cuncessonárias de las barraiges de Miranda, Picuote i Bemposta i inda outras mais –, i antregar als munecípios las cuntribuçones que ténen an díbeda. Cuido que, solo assi, todos eilhes deixáran de quedar cun mala cara ne l retrato i, subretodo, poderan recuperar la cunfiança de la gente de la Tierra de Miranda.

    Se bien abaluo l que se passou na Tierra de Miranda i ne l restro de l Paíç nas Legislatibas de 2022 – la perda de botos de l CDS pa l CHEGA i pa la IL i de ls partidos de la Squierda, subretodo de l BE i de l PCP-PEV pa l PS –, que, debido, oumenos an parte, als zantendimientos anternos, ls anteriores botantes de l CDS, desta beç, teneran botado ne l CHEGA, na IL i ne l PSD; la trasferéncia de botos de ls partidos de la Squierda, cumo boto útil, pa l PS, fui, ne l miu modo de ber, debido a ũa asneira quaije anfantil destes partidos na botaçon de l Ourçamento de Stado de 2022 i, inda para mais, ne l causo de l BE, nin sequiera era la purmeira beç pus yá tenie botado contra l’aprobaçon de l Ourçamento de Stado de 2021. Cumoquiera tenerá sido esta la rezon de l BE tener sido l partido que perdiu mais botos, inda mais q’l CDS, q’l cunjunto de ls pequeinhos par i q’l PCP-PEV. Botando ambos a dous contra l’aprobaçon de l Ourçamento de Stado de 2022 i, inda para mais, cumo toda la Dreita, l BE i l PCP-PEV probocórun la queda de l Goberno i nuobas Eilheiçones.

    Custa mesmo a crer que porfissionales de la política cométan asneiras destas. Nel miu modo de ber, la trasferéncia de botos de l BE i de l PCP-PEV pa l PS quedou inda a deber-se al miedo de l peligro que ganhasse la Dreita. Assi, al cuntrairo de l qu’inda agora l PCP fizo an relaçon a la ambason de l’Oucránia, se deixáren de cuntinar a cometer estas asneiras, ye probable que, an feturas eileiçones, quien dantes questumaba botar nestes partidos torne a botar neilhes. L nuobo Goberno de l PS i l própio partido ténen que star bien cientes disso i seguir, anton, políticas qu’eibíten perdéren estes botos. Ténen, assi, pula frente un zafio nada fácel: cunciliar ls antresses, las spetatibas i las eisigéncias destes nuobos eileitores culs de l sou eileitorado tradicional.

    Bocabulairo \\ vocabulário

    Abaloar – avaliar \\ abstençon/er-se – abstenção/abster-se \\ acupar – ocupar \\ alhá – lá \\ al – ao \\ al redor – ao redor, à volta \\ alredores – arredores \\ ambason – invasão \\ ambolbido – envolvido \\ ampeçar – começar \\ amportar – imporar, interessar \\ an – em \\ andicar – indicar \\ anfáncia – infância \\ anfrior – inferior \\ anganhar – enganar \\ anrodelhar – enrodilhar \\ anscrito – inscrito \\ Anstituto – Instituto \\ Anterior – Interior \\ anton – então \\ antrar/da – entrar/da \\ antre – entre \\ antresse –  interesse \\ antroduçon – introdução \\ apuis – depois, após \\ assi i todo – mesmo assim \\ aton – então \\ beç – vez \\ benir – vir \\ Bumioso – Vimioso \\ buolta – volta \\ buono – bom \\ cachico – pedacito, pouquito \\ calhórun – (forma do verbo “calhar”) calaram \\ cebil – civil \\ cfrença – diferença \\ çfrente – diferente \\ Cicuiro – Cicouro \\ cidadano – cidadão \\ çpoboamiento – despovoamento \\ çuda – açude \\ cu’el – com ele \\ cuidar – pensar, cuidar \\ cula/s – com a/s \\ cumoquiera – talvez \\ cun – com \\ cuntinar/an – continuar/ão \\ cuntrairo – contrário \\ cuntribuçones – contribuições, impostos \\ deç que – desde que \\ demudar – mudar \\ desta feita – desta vez \\ dezir – dizer \\ dir – (forma do verbo “dar”) der \\ dous – dois \\ dreita – direita \\ dũa – de uma \\ dues – duas \\ duonho – dono \\ eideia – ideia \\ eilha – ela \\ eileiçon – eleiçon \\ eileitor – eleitor \\ eilhi – ali \\ Einfanç – Ifanes \\ einiciatiba – iniciativa \\ eiqui – aqui \\ el – ele \\ eisigença – exigência \\ fraguesie – freguesia \\ fizo – (forma do verbo fazer) fez \\ fuonte – fonte \\ fuorça – força \\ fúrun – (forma do verbo ser/ir) foram \\ haba/hai – (formas do verbo “haber”) haja/há \\ inda/indas que – ainda/ainda que \\ jinela – janela \\ l/la – o/a \\ lhá – lá, além \\ lhembrar – lembrar \\ lhiente – lente \\ lhigaçon – ligação \\ lhuç – luz \\ loinje – longe \\ mala cara – má cara/figura \\ mano – mão \\ mantener – manter \\ mi – muito, mim \\ mie/miu – minha/meu \\ miedo – medo, receio \\ mos – nos \\ mui – muito, mim \\ naide – ninguém \\ neilhas/es – nelas/es \\ nino – menino \\ ningun/niun – nenhum \\ nin sequiera – nem sequer \\ nó – não \\ nũa – numa \\ nun – não, num \\ ócalos – óculos \\ oubtener – obter \\ oufício – ofício, profissão, trabalho \\ oumenos – pelo menos \\ ounion – união \\ outarca – autarca \\ outarquie – autarquia \\ outoridade – autoridade \\ pa – para \\ paiç – país \\ Palaçuolo – Palaçoulo \\ pa lhá – para além \\ pariente – parente \\ peligro – perigo \\ percipal – principal \\ pertués – portugués \\ Picuote – Picote \\ pie – pé \\ piedra – pedra \\ poboaçon – povoação, localidade \\ póngan (forma do verbo “poner”) ponham \\ pori – por azar \\ porparar – preparar \\ preacupado – preocupado \\ probe – pobre \\ proua – vaidade, orgulho \\ Pruoba – Póvoa \\ pul/a – pelo/a \\ punta – ponta \\ puoden – (forma do verbo poder) podem \\ puorta – porta \\ purmeiro – primeiro \\ pus – pois \\ qualquiera – qualquer \\ quedar – ficar \\ quegíren – (forma do verbo querer) quiserem \\ queluna – coluna \\ questumar – costumar \\ quienquiera – quem quer que seja \\ ralo – raro \\ reçbeç – resvés \\ restraran – (forma do verbo restrar) restarão \\ rezon – razão \\ riba – cima \\ Samartino – São Martinho \\ scapar – fugir \\ screbir – escrever \\ scuitar – escutar \\ solo – só \\ soudoso – saudoso \\ sperar – esperar \\ sprança – esperança \\ spreitar – espreitar \\ squecer – esquecer \\ squierda – esquerda \\ Stado – Estado \\ star – estar \\ Stramuntano – Transmontano \\ strangeiro – estrangeiro \\ stubírun/stubo – (forma do verbo “star”) estiveram/esteve \\ suprior – superior \\ talbeç – talvez \\ tamien – também \\ tenerá/téngan – (formas do verbo “tener”) terá/tenham \\ ũa – uma \\ uolho – olho \\ xordo – surdo \\ yá – já \\ ye – (forma do verbo ser) é \\ yerbasco – erva ruim/selvagem \\ you – eu \\ zambolbimiento – desenvolvimento \\ Zenízio – Genísio

     

    Para saber o significado de outras palavras, sugiro a consulta do sítio:

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Las Armanas Marreiras i las Maneiras d’Ansinar d’Antigamente

    dezembro 12th, 2021

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Agradecimiento

    Oubrigado a quien me dou algũas andicaçones subre las pessonas de que bou a falar neste testo: a miu armano Eimílio i a mius primos Francisco Preto i Aran Stebes i a la sue tie, la dona Antoninha; i a “Isabel Xavier”, filha de ls porsores “Mariazinha” i “Moisés Xavier” i sobrina nieta de trés armanas Marreiras i nieta de la outra deilhas i de l porsor Moreno. Se nun fússen eilhes, nun tenerie sido possible screbir este testo.

    Noutro testo – Cousas de la Bida de l Tiu Galharito, de l qu’este ye un zdrobamiento – yá bos falei de Zé Guerrilha i de sues armanas: la tie Margarida i la Palmirica – ambas a dues tamien Guerrilhas i qual deilhas la mais baixica – éran ũas mulhericas mui bibas. Mas, al cuntrairo de la tie Margarida, la Palmirica andaba siempre mui cuidada i bien bestida, assi cun aire todo fino. Cumo ls trés armanos éran todos eilhes sulteiros, ningun deixou decendéncia.

    Lhembra-me de la menina Palmirica siempre cumo criada de serbir an casa de l senhor Correia. Chamában-le menina por ser pequerrica, sulteira i, se calha, birge, que nina habie muitos anhos que deixara de ser, pus andarie yá puls quarenta. L amo era un cergento reformado de l eisército pertués, qu’era casado cula dona Delaide i, cumo tal, cunhado de la dona Laura. Estas armanas tenien inda mais dues: ũa que deixou biúdo l porsor Moreno i la outra que, apuis de la muorte desta armana, se casou tamien cun este porsor de Caçareilhos, passando, assi, de cunhada a mulhier del.

    Las armanas Marreiras

    Las quatros armanas Marreiras éran todas eilhas porsoras diplomadas, mas, pul final de ls anos sessenta de l seclo passado, la dona Delaide staba yá aposentada. Lhougo a sequir i, poucos anhos antes de se aposentar tamien, la dona Laura, q’habie yá sido porsora de ls mius armanos Jorge i Anica, fui tamien la mie i de l miu armano Eimílio na purmeira classe.

    Pa lhá deilhas, habie, nesse tiempo an Angueira, inda outra porsora diplomada, que, sendo mais bielha qu’eilhas, habie mais tiempo que staba aposentada: la dona Ernestina – sobrina de Ferreira Deusdado, ũa figura eilustre i mui amportante de l paiç –, que, benida de Riu Friu cun sue armana, acabórun ambas a dues por se casar cun homes d’Angueira: la dona Ernestina cul senhor António Sora i la armana deilha cul tiu Albino.

    Apuis de la muorte de ls sous amos, la menina Palmirica cuntinou, cumo siempre, a cuidar de la casa de morar de l senhor Correia i de las armanas Marreiras até al final de sue bida, inda antes de l ancéndio que, alguns anhos mais tarde, queimarie l recheno, l telhado i esta casa por drento, restrando solo de pie las paredes de piedra piçarra i cantarie de la casa de ls criados.

    Yá que bos falei de la Palmirica cumo criada de la casa i cumo questúman ser las criadas a abrir-mos la puorta, bamos alhá a antrar an casa de las Marreiras ne l Cachon, un cachico abaixo de l meio de l pobo. Sendo nũa ancruzelhada, a norte i a poniente, daba pa la Rue i pa la Trabiessa de l Cachon i pa la casa de ls Capadores; al fondo i a naciente de la garaige, tenie la caleija que daba pa las casas de l tiu Zé Pitascas i de la tie Adozinda Cacaitas i, apuis, de la filha deilha, Sabel Cochinica; i, a sul, daba pa l Ribeiro de l Balhe, pa l Cachon i pa la rue que dá pa la Eigreija. La puorta era a norte, las jinelas éran biradas caras a poniente, pa la Çanca i pa la Salina i las de l solairo éran biradas caras a sul, pa las huortas de l Pilo i la casa de la dona Anfáncia Cachona i de l senhor Anible Toucino. Acumpanhando l znible de l terreno, na parte de riba, antraba-se na casa pa l andar de riba, a nible de l chano. Assi, era pa ls lhados sul i poniente que la casa tenie las melhores bistas. Pa lhá de soalheira i cula forma de meia lhuna, a poniente, ls lhiçaces éran assentes an fraga, cun mais dun metro arriba de la rue.

    Lhougo a seguir a la puorta de l’antrada, por drento, la casa tenie, de l lhado poniente, un alpendre circular, cumoquiera de mais de dous metros de lhargo i al mesmo nible de la antrada. A partir del, podie-se aceder a todas las outras dependéncias de la casa: caras a naciente, l alpendre daba para un grande pátio, al aire lhibre i an forma de meia lhuna; a la antrada i caras a naciente, daba pa la puorta de la casa de ls criados i acumpanhaba la parede a dreito, cun dues jinelas lhargas i cuun bidraças ne l piso de riba i que, de norte para sul, fazie la separaçon de las casas de ls amos i de ls criados. Para aceder al pátio, qu’era lhougo a seguir a l’antrada de la casa i un cachico mais baixo que l alpendre, era perciso abaixar trés ou quatro scaleiras caras a sul i que, pul lhado dreito, acumpanhában l meio circlo zenhado pul alpendre.

    Fui ne l pátio desta casa que you, la maior parte de la mocidade i de l restro de la gente d’Angueira bimos, pula purmeira beç, ũa fita de cinema.

    Até final de ls anos sessenta de l seclo passado, an Angueira, solo esta casa tenie lhuç eilétrica, qu’era porduzida por un gerador. Cumo éran de posses, ls duonhos tenien tamien auga ancanhada i telfone an casa. Cuido que, yá mesmo antes disso, esta tenerá sido la purmeira casa d’Angueira cun sanitairos dinos desse nome. Pa lhá disso, las Marreiras tenien tamien gramofone que, ũa beç por outra, mas subretodo al deimingo, ponien a tocar mais alto i pa la rue, pa l pobo scuitar la música.

    Ambora la dona Laura fusse sulteira, habie quien çcunfiasse que la mocica, que, benida de fuora, ũa beç por outra, questumaba quedar an sue casa, serie sue pariente. Pa lhá de ser ũa de las duonhas de la casa, la dona Laura, era ũa porsora mui dedicada, mas tamien austera, sebera i mui eisegente. Ambora seca de carnes, era de las tesas culs sous alunos i las sues mais. Si, qu’éran las mais que, yá nesse tiempo i cumo inda hoije acuntece, s’acupában culas cousas de la scola de ls sous garotos. S’algũa mai nun le mandasse l sou garoto a la scola ou s’el se tubisse, pori, scapado para ir a las cereijas ou als páixaros, tenie que la oubir i de s’haber cu’eilha. Ye que la porsora nun s’ansaiaba nada para aplicar ũas chapadas al garoto i dar un raspanete a la mai, subretodo se yá andubisse cu’eilha de sgueilha.

    Las maneiras d’ansinar d’antigamente

    Era tanta la garotada que, nesse tiempo, habie i andaba a la scola an Angueira – éran cerca de sessenta mocicas i rapazicos – q’anchien por cumpleto las salas qu’éran ambas a dues bien anchas. Las porsoras éran las dues sulteiras: ũa, diplomada – la dona Laura –, na sala de baixo i de la purmeira i de la quarta classe; outra – la menina Idalina Caçuola –, regente, na sala de ribai de la sigunda i de la terceira classe. Cumo nas classes, tamien nas dues salas ls rapazicos i las rapazicas stában misturados, mas nó assentados na mesma carteira. Claro qu’era solo ne ls anterbalos que la porsora les deixaba ir a la retrete: la de las rapazicas qu’era ne l casal de l tiu Raposo al cimo de la Beiga de l Casal i qu’era al aire lhibre; la de ls rapazes qu’era adonde calhaba, mas, subretodo, antre ou atrás de las ramalhadas ancostadas al casal de l tiu Ratico ou al de l tiu Trambia i tamien la cimo de la Beiga de l Casal i al aire lhibre. Oumenos, assi, nun quedában eilhi ls malos cheiros…

    A la dreita i branca, la antiga Casa de la Scola d’Angueira mesmo ne l cimo de l pobo

    Quanto a la maneira d’ansinar i pul que s’oubie de fuora, la porsora era quien tenie la palabra. Mas, a las bezes, antermeaba l trabalho andebidual cul de toda la classe, subretodo quando habie que daprender i decorar la tabuada i de ler, todos al mesmo tiempo, la lhiçon. Era, anton, ũa cantilena an boç alta cumo se tratasse de la récita d’ũa ladaínha na eigreija. Cantában tan alto que s’oubie bien até de l meio de la rue, subretodo se las jinelas nun stubíssen cerradas nin trancadas. I era quaije solo este chinfrin que la porsora toleraba na sala. Ye que dúbedas naide las tenie i, se las tubisse, quien s’astreberie a poné-las a la porsora?! Era mesmo come i calha… Pa lhá daquel, solo quando acababa l die de scola i salien de la puorta, ne ls ralos dies an que la porsora faltaba – que, para mal de ls pecados de ls garoticos, mesmo daqueilhes que, cumo Zé Lucas, Anica i Rosica de l Molino, fazisse friu ou calor, chubisse ou nebasse, todas las manhanas i bien cedo benien de Terroso i de l cimo de la Yedra pa la scola, nin sequiera serie un por anho –, que zatában nun berreiro, i quando habie que lhimpar la sala. Ye que, nun habendo ampregada, era als alunos que, un die por sumana, les tocaba a lhimpar i a arrumar la sala: als mocicos, arrastrar las carteiras i, a las mocicas, barrer l chano i lhimpar l puolo.

    De bata branca ou sin eilha, assentada na secretaira ou de pie na sala, cerca de l quadro i a la frente de ls alunos, la porsora usaba las mais coincidas i eificazes maneiras d’ansinar d’antigamente: boç bien alta i timbrada d’agudos i grabes, reuga ne l tampo de la secretaira i bara na mano. Nun sei quien tenerá sido l stupor que l’arranjou la maldita bara de marmeleiro. Só sei que a alguns alunos – subretodo als mais bruticos pa la letra – les bondaba ber la porsora de bara alhebantada pa s’abaixáren, s’anculhíren todos i ponéren las manos subre la cabeça. Habie até alguns que se metien debaixo de l tampo de la carteira a ber se, oumenos assi, çafában la cabeça ou l cuorpo d’algũas baradas. Assi i todo, la jaqueta dalguns deilhes soltaba bien puolo quando lhebaba cada barada.

    Nesse tiempo – que nun era nada cumo agora –, ningun aluno piaba nin miaba. S’un fazisse algũa asneira a camino de la scola ou qualquiera rugido ou se birasse pa l lhado ou para trás na sala, assujeitaba-se a lhebar ũa stalhada ou cula bara na cabeça; se falasse cun outro, nun se çafaba dun puxon d’oureilhas ou de quedar alguns minutos de zinolhos ne l chano i birado pa la parede de la frente de la sala; se fusse al quadro i nun acertasse na cunta ou disse alguns erros ne l ditado ou na cópia, la porsora ancargaba-se, anton, de le calecer bien las oureilhas ou las manos; i ai de quien s’alhebantasse de la carteira! La respuosta a las preguntas qu’eilha fazie tenie que star mesmo na punta de la lhéngua. Mas nun cuideis, pori, qu’era solo culs rapazes!… Olhai q’habie mesmo ũa ou outra rapazica que lhebaba acá cada arrepelon, que, a las bezes, la porsora quedaba mesmo c’ũa manada de pelo na mano!…

    I cuidais q’algun aluno tenie coraige pa se queixar an casa d’algun castigo de la porsora? Pus stais bien anganhados!… Ye que, inda porriba, s’assujeitaba a lhebar ũas chapadas de la mai ou ũa túndia de l pai. Al cuntrairo d’hoije, que, téngan-la ou nó, alguns pais dan toda la rezon als filhos. Naquel tiempo, era la porsora que staba siempre cargada de rezon…

    Cumo stais a ber, la reuga i la bara tenien la funçon de, a quien nun antendisse algũa matéria dada na scola, la porsora la meter – i eilha antrar –, indas que a la fuorça, na cabeça de l aluno. Ye que, s’el nun daprendie, nun serie por ser mais brutico pa la letra, mas porque nun querie. Por isso, la culpa serie, solo i toda anteirica de l garoto. La mano siempre pronta a spetar ũa stalhada na cara, la reuga, que nun serbie solo para medir, i la bara, que tamien nun era solo para apuntar ne l quadro ou ne ls mapas – mas subretodo na cabeça –, pa lhá de las medidas deceplinares, éran, nesse tiempo, las mais fuortes i usadas maneiras d’andebidualizar l ansino i d’ajudar a resolber las deficuldades d’aprendizaige de ls alunos mais bruticos.

    Cumo por eiqui se bei, era l’outoridade que comandaba todo: era Dius ne l cielo, Salazar ne l goberno, l cura na eigreija, l regedor na fraguesia, la porsora na scola i l pai an casa! Si, qu’era na oubediéncia a l’outoridade que todo funcionaba. Assi, ls garotos – cumo tamien las pessonas – mais bien eiducados éran, subretodo, aqueilhes que, mais que tornáren-se capazes de poner-se a pensar, d’aprendien a oubedecer.

    Bá lá que la maior parte de la gente se puso a bater las alas, scapando-se, assi, desta forma de cundicionamiento, de dominaçon i de sumisson!…

    Nun m’ademira nada qu’estas fússen las maneiras d’ansinar que les ansinában i eilhas daprendírun na Scola Normal ou ne l Magistério Purmairo. Mas, parece tamien q’andában a eimitar l que l padre fazie na eigreija i la tropa ne l quartel. Assi, acabada la anstruçon purmaira, mocicas i mocicos quedában cul nobiciado i cula recruta yá quaije feitos i, cumo tal, prontos pa la bida religiosa ou melitar.

    Mal serie que todas las porsoras ansinássen desta maneira! Habie tamien algũas – las mais nuobas i, subretodo, aqueilhas que se formórun apuis de Salazar cair abaixo de la cadeira – que começórun a ansinar ls sous alunos yá doutra maneira.

    Claro que naide ten ou fai solo cousas malas. Apuis d’acabar l die de scola, la dona Laura questumaba lhebar ls sous alunos pa l alpendre de sue casa, subretodo ls de la quarta, pa porparar inda melhor pa l eisame d’admisson aqueilhes que cuntinarien a studar, apuis dessa classe feita. Mas la maior parte deilhes nin sequiera seguirie studos, quedando solo cula quarta classe de la anstruçon purmaira feita.

    L senhor Correia i alguns melhoramientos d’Angueira

    L home de la casa, l senhor Correia, pa lhá de ler l jornal, tenie inda outros antretenimientos. Ne l tiempo de la caça, botaba-se, inda bien cedo, a camino de l termo, de caçadeira al ombro i culs sous perros, pa dar uns tiros. Se calhasse matar ũa perdiç, ũa lhiebre ou un cuneilho, benie, todo cheno de proua, cu’eilhes çpindurados de la cartucheira a la cinta, pula rue percipal de l pobo abaixo; mas, s’adregasse nun caçar niun, anton, metie-se por ũa caleija pa que naide le bisse.

    Yá nesse tiempo, l senhor Correia era tamien de ls poucos – nun serien mais que cinco ou seis – homes d’Angueira que tenien carro legeiro i l purmeiro a cumprar ũa máquina trilhadeira, pa, cobrando ũa maquila, trilhar ls cereales – trigo, centeno i cebada – de toda la gente nas eiras de ls que las tenien ou ne l Areal, nas Eiricas ou nas Eiras Grandes qu’éran de todo mundo.

    Fui tamien ne ls anhos sessenta de l seclo passado, quando l senhor Correia era l persidente de la Junta, que ampeçou la custruçon de la represa i de l canal d’eirrigaçon d’Angueira. Lhembra-me de, antes disso i apuis de la missa de deimingo, ne l Sagrado, l’oubir a falar pa todos ls homes de l pobo subre l’amportáncia i cumo iba a ser feito este melhoramiento. Assi, culs outros membros de la Junta de Fraguesia – cuido que l senhor cabo Xabier i l tiu Zé Luís Pero – i l apoio de todo l pobo, cunseguiu-se que fusse feita pul goberno la eirrigaçon – amanhada la çuda de l molino de l tiu Alfredo pa represa i feito l canal de rega an cantarie i de cerca de trés quilómetros de comprido – antre este molino i l fondo de la Faceira i las Uolmedas, que permitiu regar las huortas de la marge dreita de la ribeira: de la Yedra, d’Ourrieta Caliente, de l Tanque, de la Cabada, de la Çança, del Cachon, de la Salina, de la Mediana, de ls Puntones, de la Faceira i de las Uolmedas.

    Represa i canal d’eirrigaçon d’Angueira na Yedra. Ls retratos fúrun tirados por Fátima Malheiro (represa) i por Vítor Moreira (canal d’eirrigaçon). A ambos a dous tengo q’agradecer tenéren-me outorizado a publicá-los.

    L sistema d’eirrigaçon fui ũa de las grandes obras que, na sigunda metade de l seclo passado, fui feita an Angueira. Mas, pa lhá i antes ou apuis desta, tenien yá sido ou fúrun feitas outras obras i melhoramientos: la Casa de la Scola ne ls anhos trinta; la la puonte de la Cabada i la strada pa Caçareilhos, obras que, cuido you, teneran sido feitas ne ls anhos quarenta; la lhigaçon telfónica al paíç i al mondo i l abastecimiento público d’auga ancanhada pa las bicas, pa ls tanques de la cria buer i pa las casas de las famílias mais amportantes, feitas ne ls anos cinquenta; la Biblioteca Eitinerante de la Fundaçon Calouste Gulbenkian, l calcetamiento antre la Eigreija i la capielha de Sante Cristo de la rue percipal i l abastecimiento d’eiletrecidade, ne ls anos sessenta. S’estas obras fúrun feitas ne l tiempo de l Stado Nuobo, apuis de l 25 de Abril, fúrun feitas outras: l calcetamiento de la rue percipal antre la Lhargo de Sante Cristo i la Casa de la Scola i alcatronórun la strada pa Caçareilhos i las restrantes rues; custruçon de la strada d’Angueira para Abelhanoso i pa las Trés Marras cun lhigaçon a Spanha; l saniamiento an todas las rues i casas; arranjo de todos ls caminos de l termo, custruçon de la nuoba Casa de la Scola i de la strada pa Bumioso, passando por San Joanico, i de la sede de la Associaçon Cultural i de la Junta. S’estas obras i melhoramientos públicos d’Angueira fúrun todos feitos apuis de ls anhos quarenta i até al final de l seclo passado, neste seclo, merécen tamien special refréncia: la custruçon de l Parque de Merendas i Zona Balnear de la Cabada, l melhoramiento de ls caminos antre San Sabastian, Terroso i la çuda de ls Regatos, la recuperaçon de las capielhas de San Miguel i de Sante Cristo, la custruçon de las charcas de Bal de Conde i de la Muola, la lhigaçon a la Anternet na sede de la Associaçon i de la Junta i la colocaçon de la antena de Telbison, feitas pula Junta de Fraguesia i la Comisson Fabriqueira d’Angueira; l calcetamiento de todas las rues, l arranjo de la Eigreija, de la Capielha de San Sabastian i a la buolta de la fuonte i de l chafariç de l Pilo i de l telhado de la sede de la Associaçon i de la Junta, la custruçon de las charcas de Bal de Xardon i de Balhe de l Quadro i la recuperaçon de l regadiu subsidiada pul gobierno, feitas pula Cámara de Bumioso i la Ounion de Fraguesias de Caçareilhos i Angueira, la Comisson Fabriqueira i la Diocese de Bergáncia i Miranda. Antre l final de l seclo passado i ls dies d’hoije, merécen tamien çtaque las obras de recuperaçon i de recustruçon d’algũas casas feitas puls sous duonhos.

    Claro que réstran hoije inda muitas cousas por fazer an Angueira: recuperar las çudas, ls molinos i las casas de molineiro i apuiar la recuperaçon muitas casas de la poboaçon q’amanáçan rúina; custruçon dũa represa d’auga, antre la Cabanhona i la Senhora, ne l ribeiro de l Ramalhal ou na Retuorta, ne l ribeiro de ls Milanos; acesso a la Anternet an toda la poboaçon; fomentar l aporbeitamiento de las huortas i lhameiros eisistentes ne l termo.

    Mas tornando a la casa de las Marreiras i al senhor Correia… L carro legeiro, la malhadeira i l gerador, que porduzie eiletrecidade pa la casa toda, stában la maior parte de l tiempo na garaige, qu’era mui grande, a sul de la casa, i tenie dues puortas d’antradas, ũa birada pa l ribeiro de l Balhe i outra pa l Cachon.

    Apuis de la muorte de ls trés duonhos i de l ancéndio de la casa, quaije pul final de l seclo passado, ls sous hardeiros dórun-la a la Cámara de Bumioso. An pagas, la Junta i la Cámara mandórun botar abaixo parte de las paredes de la casa que dában pa la rue de l Cachon. Passados tantos anhos, inda agora hai l risco de l que restra d’algũas de las paredes cuntináren a zbarrulhar-se. Assi, esta parte de la rue de l Cachon i la casa nun pássan dũa rúina. Claro stá que serie bien melhor que, an beç de mandar botar las paredes abaixo, la Junta i la Cámara tubíssen mandado tapá-las pa las porteger i, quando possible, mas quanto antes melhor, ampeçássen las obras de recustruçon, tal cumo deberien fazer tamien cun las çudas, ls molinos i las casas de ls molineiros.

    Casa de las Marreiras, tamien coincida cumo de la Dª Laura ou de l sr. Correia. Rúina bista de sul i norte

    Zafertunadamente, la casa de las Marreiras stá hoije na zgrácia que se bei! Assi se bei tamien que bal mesmo la pena fazer doaçones a las outarquies, subretodo a la Cámara Munecipal de Bumioso, mas tamien a la Junta de la Ounion de Fraguesias de Caçareilhos i Angueira, pus, cula sue ancúria, amóstran saber cuidar tan bien deilhas…

    Assi i todo, inda nun perdi la sprança de que un die la gente i ls amigos d’Angueira se póngan a recustruir i a dar dino porbeito a este eidefício, amostrando assi tamien l debido agradecimiento als doadores.

    Bocabulairo \\ vocabulário

    Acupaçon – ocupação, profissão \\ acupar – ocupar \\ adabinar – adivinhar \\ adregar – calhar \\ aire – ar \\ ala – asa, vamos \\ alhá – lá \\ alhebantar/do – levantar/do \\ al redor – à volta de \\ an – à volta em \\ amanaçar – ameaçar \\ ambolbido – envolvido \\ amentar – lembrar \\ amenudadamente – frequentemente \\ ampeçar – começar \\ ancaminar – encaminhar \\ ancapaç – incapaz \\ ancanhada – canalizada \\ ancargar-se – encarregar-se \\ ancéndio – incêndio \\ ancho – amplo \\ anclinar – inclinar \\ ancostado – encostado \\ ancruzelhada – cruzamento \\ anculhir/ido – encolher/ido \\ ancúria – incúria \\ andenheirado – pessoa com dinheiro \\ andicaçon – indicação \\ anfáncia – infância \\ anganhado – enganado \\ antermeado – alternado \\ anrezinado – zangado \\ anstruçon – instrução \\ anton – então \\ antrar/da – entrar/da \\ antre – entre \\ antrejeitada – habilidosa \\ ansaiar – ensaiar \\ anteirico – inteirinho \\ apuis – depois, após \\ armano – irmão \\ arrepelon – puxão de cabelo \\ arribar – aguentar, sobreviver \\ arrimado – encostado \\ arrincar – arrancar \\ assujeitar-se – sujeitar-se \\ astrebir-se – atrever-se \\ beç – vez \\ benir – vir \\ berano – verão \\ bileiro – natural ou habitante da Vila (Vimioso) \\ bidraça – janela em vidro \\ birge – virgem \\ boç – voz \\ bondar – bastar \\ brutico pa la letra – com dificuldades de aprendizagem \\ Bumioso – Vimioso \\ buolta – volta \\ buono – bom \\ burmeilho – vermelho \\ cachico – pedacito, pouquito \\ caçoar – troçar \\ caçuolo – recipiente de barro para conservar cozinhados \\ calecer l lhombo – aquecer o lombo, dar uma coça \\ caleija – viela \\ calhar – calar, calhar \\ cargado/ico – carregado/inho \\ casal – para além de casal de homem e mulher, significava também uma pequena propriedade de terra, toda murada, onde as vacas dormiam ao ar livre nas noites de verão \\ caterba – magote \\ çcuidar – descuidar \\ çcunfiar – desconfiar \\ cergento – sargento \\ chano – chão \\ cielo – céu \\ coincido – conhecido \\ coraige – coragem \\ çpindurado – dependurado \\ çtaque – destaque \\ çuda – açude \\ cu’el – com ele \\ cuidar – pensar, cuidar \\ culas – com as \\ culidade – qualidade \\ cumenéncia – bagatela \\ cumbibir – conviver \\ cumoquiera – talvez \\ cuncéncia – consciência \\ cundanado – condenado \\ cuntinar – continuar \\ cuntinidade – continuidade \\ cuntrairo – contrário \\ cuorpo – corpo \\ custruçon – rconstruçon \\ da peto – de propósito \\ debertido – divertido \\ decendéncia – descendência \\ defréncia – diferença \\ defrente – diferente \\ deimingo – domingo \\ desta feita – desta vez \\ duonho – dono \\ eideia – ideia \\ eilha – ela \\ eilhi – ali \\ eilustre – ilustre \\ eimbierno – inverno \\ eiqui – aqui \\ eisame d’admisson – exame de admissão ao liceu \\ friu – frio \\ fuonte – fonte \\ fuorça – força \\ garaige – garagem \\ inda/indas que – ainda/ainda que \\ jinela – janela \\ l/la – o/a \\ lhá – lá, além \\ lhana – lã \\ lhargo – largo \\ lhembráncia – lembrança \\ lhiçaces – alicerces \\ lhuç – luz \\ lhuna – lua \\ manhana – manhã \\ mano – mão \\ mantener – manter \\ maquila – maquia \\ marra – linha que separa os termos de duas localidades vizinhas \\ medrado – crescido \\ naciente – nascente \\ naide – ninguém \\ nible – nível \\ niebe –neve \\ nina – menina \\ ningun/niun – nenhum \\ nin sequiera – nem sequer \\ nũa – numa \\ nuite – noite \\ nun – não, em um \\ oubediéncia – obediência \\ oufício – ofício, profissão, trabalho \\ oumenos – pelo menos \\ ounion – união \\ oureilha – orelha \\ outoridade – autoridade \\ páixaro – pássaro \\ pa – para \\ pa lhá – para além \\ pana – bombazine \\ panho – pano \\ paiç – país \\ palo – pau \\ pelo – cabelo \\ percipal – principal \\ perro – cão \\ pie – pé \\ piedra – pedra \\ póngan (forma do verbo “poner”) ponham \\ poniente – poente \\ porbar – provar \\ porduzir – produzir \\ pori – por azar \\ porparar – preparar \\ porsor/a – professor/a \\ precurar – perguntar, procurar \\ proua – vaidade \\ pul – pelo \\ punta – ponta \\ puolo – pó \\ puorta – porta \\ purmeiro – primeiro \\ pus – pois \\ puxon – puxão \\ qualquiera – qualquer \\ questumar – costumar \\ quienquiera – quem quer que seja \\ ralo – raro \\ recheno – recheio \\ recustruçon – reconstruçon \\ refréncia – referência \\ reuga – régua \\ rezon – razão \\ riba – cima \\ rugido – barulho, ruído \\ rúina – ruína \\ scaleira – degrau, escada \\ screbir – escrever \\ scuitar – escutar \\ seclo – século \\ sencielho – singelo \\ sgueilha – esguelha \\ soalheira – exposto ao sol \\ sobrado – soalho, chão em madeira do piso de cima da casa \\ solo – só \\ soudoso – saudoso \\ soutordie – no dia seguinte \\ sperar – esperar \\ spetar – aplicar \\ spreitar – espreitar \\ squecer – esquecer \\ squierdo – esquerdo \\ stalhada – estalada, bofetada \\ star – estar \\ sticado – esticado \\ talbeç – talvez \\ téngan – (forma do verbo “tener”) tenham \\ trabiesso – travesso \\ túndia – coça \\ uolho – olho \\ yá – já \\ ye – (forma do verbo ser) é \\ zafertunadamente – infelizmente \\ zambuolto – desenvolto \\ zanquieto – irrequieto \\ zatában – (forma do verbo zatar) desatavam \\ zbarrulhar – deitar abaixo uma parede \\ zenhado – desenhado \\ zgrácia – desgraça \\ zinolho – joelho \\ znible – desnível \\ zdrobamiento – desdobramento

     

    Para saber o significado de outras palavras, sugiro a consulta do sítio

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

     

    A quem queira visualizar algumas fotos aéreas de Angueira, sugiro a consulta do blogue

    http://portugalfotografiaaerea.blogspot.pt/2017/01/angueira.html

     

    Caso queira saber a localização de alguns sítios do termo de Angueira, carregue no “link”:

    www.openstreetmap.org/searchquery=Angueira%2C%20vimioso%2C%20portugal#map=12/

    Se quiser ficar a saber um pouco mais sobre Angueira, pode ir até lá e/ou pedir a adesão a “Angueira Atalaia”, grupo do FaceBook:

    https://www.facebook.com/groups/1750219901696026/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Rescaldo de las Eileiçones Outárquicas na Tierra de Miranda

    outubro 3rd, 2021

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Cada qual bei l mundo de la sue jinela. Assi, cumo nun poderie deixar de ser, cula sue çapata – ls mius eidiales –, ls sous tranqueiros – ls mius balores i percípios – i la sue troça – las mies postura i prática de bida –, tamien you tengo la mie. Pa la abrir un cachico i quedardes assi cula éideia de cumo eilha ye, aporbeito para, tal cumo hai yá algun tiempo s’ampeçou a fazer, deixar eiqui la mie declaraçon d’antresses: ambora nunca tenga melitado an qualquiera fuorça política, solo ũa beç nun botei a la squierda i na mesma fuorça. Mas nun cuideis pori que fui por outra rezon que nun fusse tener que, debido a la “Covid-19” i contra mie buntade, m’abstener nas Eileiçones Presidenciales de 2020.

    Aclaradas las cousas i pa que nun dígades, pori, que bos quiero anganhar, tengo tamien que bos amostrar l miu spanto quando beio l miu i ls outros dous cunceilhos bezinos, que tamien fázen parte de la Tierra de Miranda, cuns quantos botos a mais – digo “quantos”, pus, zafertunadamente, muitos nun son, que nun hai alhá pessonas subrecientes pa podermos dezir doutra maneira – nũa fuorça política, aqueilha que, cun maior ou cun mais pequeinha cfréncia de botos, an todos eilhes, ganhou las Eileiçones Outárquicas 2021.

    Yá se sabe que cada un come de l que le gusta ou de l que pónen na mesa ou inda l que, dun modo ou doutro, l’oubrígan a quemer. I, cumoquiera, tamien bós oubis dezir q’hai muitas maneiras nada lhimpas de l fazer: la pormessa d’arranjar un ampreguito pa l filho/a; un jeitico eiqui ou eilhi; cerrar ls uolhos a qualquiera cousa que l’antresse i que nun steia bien cumo debie de star; ũa prendica que le dé jeito; i, se calha até, recebir mesmo uns trocados pul boto. Anfin – spero you que nun seia l causo na Tierra de Miranda –, hai bárias maneiras d’anfluenciar alguns botantes, aqueilhes que, sin dúbida ou scrúpalos, se deixan cumprar por dieç reis de nada.

    Claro stá que, seia quien fur que las siga, estas práticas manhosas nada ténen de democráticas…

    Bamos, anton, a ber ls númaros de todo l Paíç i de ls três cunceilhos a que, hai alguns seclos, le cháman la Tierra de Miranda:

    CunceilhosA-BotantesB-AnscritosÇfréncia
    (B-A)
    C-Habs.
    Censos 2021
    Çfréncia (=>-<)
    Bumioso 3 157 5 495 2 338 4 154(B-C)=   1 341
    Miranda de l Douro 5 341 7 376 2 035 6 466(B-C)=      910
    Mogadouro 6 898 10 129 3 231 8 304(B-C)=   1 825
    Tierra de Miranda 15 396 23 000 7 604 18 924(B-C)=    4 076
    Pertual (>Ilhas)4 999 918 9 319 6204 319 70210 347 892(C-B)=1 028 272
    Fuontes: https://www.autarquicas2021.mai.gov.pt/resultados/territorio-nacional?fbclid=IwAR1PPEGEv6OMZj8qqiE4hi-TlEeL05cXOmJSlDbuQqt_CWnuNHIKrnDgTb8&local=LOCAL-041100 (Bumioso) …-040600 (Miranda) …-040800 (Mogadouro)
    https://www.ine.pt/scripts/db_censos_2021.html?fbclid=IwAR33D2oqSolhsbSgbLZVUbS1FYwrxJ_XQxRBoO_aLyYSs0RAf6sJa76mTMA

    I. Cumo podereis ber, cumparando ls números de Botantes nas Outárquicas 2021, de Anscritos ne ls Cadernos Eileitorales i d’Habitantes, cunsante ls Censos 2021, ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda i ne l Paíç, hai algũas cousas que mos sáltan lhougo a la bista:

    1. Al cuntrairo de l total de l Paíç, ancluindo las Regiones Outónomas, l númaro d’Anscritos ne ls Cadernos Eleitorales de ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda ye bastante mais alto que l d’Habitantes;

    2. Ne l cunceilho de Bumioso, mesmo sendo l mais pequeinho de ls trés, la çfréncia antre l númaro d’Anscritos i l d’Habitantes ye la maior: cerca de la terça parte de la soma de las cfréncias de ls trés i bastante mais alta que la de l cunceilho de Miranda.

    II. Sabendo nós que ls Cadernos Eileitorales nun cuntémplan ls menores de 18 anhos ne l rol de ls Anscritos i q’assi, an todo l Paíç, ancluindo las Regiones Outónomas i todos ls cunceilhos, l númaro d’Habitantes deberá ser bien maior que l d’Anscritos ne ls Cadernos Eleitorales de las Outárquicas 2021, hai algũas preguntas que mos bénen a la cabeça:

    1. Cumo se splica que, ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda, l númaro d’Anscritos seia maior q’l d’Habitantes?

    2. Porquei tan grande çfréncia antre l númaro duns i doutros, arriba de todo ne l cunceilho de Bumioso?

    3. Que se passará culs Cadernos Eleitorales de ls trés cunceilhos?

    4. Que mais se passará anton nestes cunceilhos?

    4.1. Seran pessonas que yá se morrírun, mas qu’inda stan Anscritas ne ls Cadernos? I será que se morrírun assi tantas pessonas an cada un del trés cunceilhos, mas arriba de todo ne l de Bumioso?

    Ne l miu modo de ber, hai maneira d’acabar cun este porblema que afeta tamien l restro de l Paíç. Bondará ser mudada la lhegislaçon de modo a que la atualizaçon outomática de ­ls registros anformáticos respeitantes als Cadernos Eileitorales de todas las Eileiçones seia melhorada, passando a lhigar i a reculhir, outomaticamente, ls dados de l Registro Cibil. Assi, quando qualquiera moça/o cumplete 18 anhos, deberá passar a ser, outomaticamente, acrecentada/o ne ls Cadernos Eileitorales de l sítio adonde mora, cumo tamien, quando algũa pessona se muorra, deberá passar a ser outomaticamente tirada de ls Cadernos Eileitorales de l sítio adonde moraba.

    Será que muitos de ls Anscritos son eimigrantes? Ou seran, pori, pessonas que móran noutros munecípios mas dan la sue morada cumo sendo nun de ls de la Tierra de Miranda? Será que, al cuntrairo de l que se diç tener acuntecido nas eileiçones d’hai quatro anhos, desta beç, ls que móran fuora de l cunceilho ou de l Paíc nun fúrun alhá botar? Ou serie, pori, por tenéren quaije la certeza de quien iba a ganhar i nun queréren dar nas bistas, que, desta beç, nun stubírun pa s’ancomodar a amanhar transportes pa ls Anscritos que nun bíben ne l Paíç i, assi, tamien nun les oubrigar a tener que fazer grandes biaiges pa lhá íren a botar?

    Assi i todo, hai alguns dies, preguntando a un amigo la rezon de la grande çfréncia de botos antre las dues listas de candidatos mais botadas nũa fraguesia de l cunceilho de Miranda, respundiu-me el que s’oubiu dezir que tenerá sido debido a cerca de 90 pessonas dũa coincida eitnia – cumbenirá dezir que nada tengo contra qualquiera eitnia! – tenéren ido de fuora, da peto, pa lhá botar.

    Mal bai la Democracie i l Paíç se fur berdade haber candidatos que, cumo s’oube dezir, cómpran alguns botos i alguns Botantes que nun s’ampórtan de ls bender por ũa cousica de nada! Claro que l mal nun stá an ser por pouquito, mas si an bender-se qualquiera boto seia pul précio que fur. Las Eileiçones son un assunto mui sério i nó un leilon de botos pa ber quien dá mais pul sou!…

    Falta dezir que, ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda, todos ls candidatos eileitos pa la Cámara i la maior parte de ls candidatos eileitos pa la Assembleia Munecipal i pa las Assembleias de Fraguesia/OF son de la mesma fuorça política (PSD), sendo la maior çfréncia de botos an relaçon a la sigunda mais botada (PS) ne l cunceilho de Bumioso (35,11%), la mais pequeinha ne l cunceilho de Mogadouro (2,39%) i, a meio destes dous, l cunceilho de Miranda de l Douro (13,03%).

    Parabienes a todas/os quantas/os, nas Eileiçones Outárquicas 2021, sin outelizáren niũa manha, botórun i a las/als candidatas/os que fúrun lhimpas/os, dignas/os i justas/os bencedoras/res nas Assembleias de Fraguesia/OF, Assembleias Munecipales i Cámaras Munecipales de la Tierra de Miranda i de l restro de l Paíç. Parabienes tamien a las/als restrantes candidatas/os que nun fúrun eileitos. A bien de cada Fraguesia, de cada Munecípio, de l Paíç i de la sua gente, buono mandato a cada ũa/un destas/es eileitas/os para estes uorganos de poder. Ah!… i que niũa/niun se squeça de que naide ye eiterna/o i que, cumo ye questume çcuitar-se por ende, se lhembre: “Nun hai mal que siempre dure nin bien que nunca acabe!…”

    Subre la mesma matéria, talbeç balga la pena ber i oubir l que l jornalista Manuel Carvalho, diretor de l jornal Público, mos diç ne l seguinte bídeo:

    https://www.publico.pt/2013/09/20/politica/video/o-caciquismo-local-poe-em-causa-a-vida-publica-20130920-194945

    NOTA: A quien nun steia familharizado cula Lhéngua Mirandesa, acunseilho a ler l testo a meia boç i a cunsultar:

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Zafio als Outarcas: Promober i Stimular la Recuperaçon de l Patrimonho Eideficado

    setembro 16th, 2021

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Agora que stamos a pouco mais d’ũa semana de las eileiçones pa la Junta de Fraguesia ou Ounion de Fraguesias i pa la Assemblé i Cámara Munecipal, ye mie oubrigaçon lhembrar i pedir ũa cousa als candidatos a outarcas de la tierra an que naci – Angueira, adonde daprendi a falar, purmeiro, an Mirandés, i, apuis, na eigreija i na scola, a falar i a screbir an Pertués – i de l miu cunceilho, ou seia, de l de Bumioso: deixai-bos, mas ye, dessas cousas de dar nas bistas i d’anchir ls uolhos, mas que nun antréssan a naide nin dan para nada.

    Botai-bos, mas ye, a fazer l que balga mesmo la pena pa las poboaçones, pa l cunceilho i, arriba de todo, pa l bien-star de las pessonas q’alhá bíben. Por eisemplo, aporbeitar cumo debe ser l’auga de las anchenas d’eimbierno de ls três rius – Angueira, Maçanas i Sabor – i de ls ribeiros que neilhes ban a desaugar i promober, stimular i apuiar la recuperaçon de l patrimonho tradicional eideficado: çudas, caliendras, molinos, casas de molineiro, casas de bibir de las pessonas d’antigamente, palombares al redor de las poboaçones i corriças q’hai pul termo i q’ampéçan, ou stan yá mesmo, a sbarrulhar-se.

    Bien sei que a toda la gente le gusta amostrar obra que se beia. Mas, buona figura fará i, cumo tal, proua debe tener quien faga l que mais antressa a las pessonas i a las poboaçones i que son mais neçairas ne l cunceilho.

    Subre la custruçon de represas d’auga i charcas i la reparaçon de las çudas i de las caliendras, screbi na semana passada. Hoije, bou anton a screbir subre ls molinos i algũas casas de bibir d’Angueira: las de molinheiro, qu’éran ne l termo i mesmo al lhado de ls molinos de las Trés Ruodas, de Terroso i de la Senhora, i d’antigas casas de bibir na poboaçon.

    Angueira: molino de las Trés Ruodas ou de ls Lucas. Oubrigado, Vítor Moreira, por ceder i m’outorizar a publicar l retrato.

    De ls siete molinos que dantes habie an Angueira, réstran inda quatro: l molino de la Senhora – adonde, nũa piedra de la parede, porriba de l banco de piedra i al lhado de la puorta d’antrada, se lei 1247 – i l molino de las Trés Ruodas ou de ls Lucas, que son ls mais antigos; i ls molinos de Terroso i de Telhado, este un cachico arriba de la Fuonte Santa. Trés deilhes ténen, al lhado, la casa de l molineiro, cada qual cun dous pisos: a la de l molino de las Trés Ruodas yá solo le réstran las paredes de fuora; la de l molino de Terroso, inda cun buono telhado, paredes, puorta i jinelas; la de l molino de la Senhora, ũa buona i grande casa de bibir de l molineiro, apegada a outra cun loija i palheiro para albergar las béstias, mas q’ampeçan yá a amostrar seinhas d’abandono.

    Angueira: casa de l molineiro de l molino de la Senhora i al lhado i apegada a eilha, outra cun loija i palheiro pa las bestas.

    Antre las casas mais antigas de la poboaçon, afertunadamente, hai algũas yá recuperadas. Mas, a muitas outras q’amanáçan rúina, hai que, quanto antes, botar-les la mano. Cuido que, quando ls duonhos nun quérgan ou nun puodan recuperá-las, anquanto la Cámara i la Junta nun apuiáren la sue recuperaçon, melhor será que las póngan a la benda, a ber s’aparece quien querga recuperá-las. Doutro modo i se nada fur feito, mais die menos die, staran todas sbarulhadas, ne l chano i sin qualquiera préstimo, serbentie ou porbeito para naide.

    Angueira: caleija an Saiago atrás de la casa de ls Raianos, adonde bibien ls Balazaros, l tiu Albardeiro, la tie Tarasca i outros

    An bárias cidades, hai algũas casas de gente probe, pequeinhas i apegadas ũas a las outras, adonde móran bárias famílias. Nun dando diretamente pa la rue, ls moradores dessas casas partílhan l mesmo i único acesso até la puorta d’antrada. Talbeç por séren un cunjunto de casas tan junticas i apartadas de las outras al redor, cháman-le “ilhas”. An Angueira, tamien hai destas casas que, por nun dáren diretamente pa la rue, para antrar neilhas, hai que passar por ũa caleija apertada. Cumoquiera por isso, chamámos-le “caleijas”.

    S’an tiempos, habie an Angueira mais algũas destas caleijas, hoije an die, inda se cúntan oumenos nuobe: quatro ne l bairro de Sante Cristo i cinco ne l bairro de Saiago. Dantes, por trás de la casa de l tiu Rilo i a sul de la casa de bibir de ls Turieles – adonde, agora, Zé Luís Turiel ten la garaige de las máquinas –, habie inda outras casas todas cula puorta birada pa l pátio qu’eilhi habie c’ũa parede al redor i solo c’ũa antrada de la rue. Fui nũa destas casas que, apuis de l tiu Bicha s’apartar de la tie Marie, la sue tie passou a morar culas filhas. Mesmo al lhado, habie inda outra caleija que, passando pula frente de la puorta de l forno de cozer l pan de l tiu Albinico, daba pa l’antrada sul de l curral, culs palheiros i loja de la cria de ls Turieles i pa la casa de bibir de la tie Dumecília i de l tiu Stroila.

    Angueira: caleija de la tie Janeira na parte de riba de l Lhargo de Saiago. Haberie eiqui casas de bibir doutras famílias?

    Mas, nun cuideis que todas las casas de las caleijas d’Angueira éran de gente probe! Oumenos dues deilhas – ũa que queda antre las casas de l senhor Dioniç, de l tiu Antonho Carai, de la tie Beatriç Guerrilha i de l senhor Zé da Moca i outra antre las casas de l tiu Chico Regino i la de Zé Guerrilha i las de l senhor cabo Xabier, ambas a dues ne l bairro de Saiago – mais s’asparécen culs cundomínios cerrados de la gente fina de las cidades.

    A la dreita, la casa de l tiu Chico Regino i de la tie Flizarda i, al fondo, la casa de bibir de l senhor cabo Xabier i de ti’Ana Caneda

    Agora, la maior parte de las casas destas caleijas d’Angueira stan al abandono i ampéçan a amanaçar quedar, ou stan yá mesmo, an rúina: la de ls Casetos – adonde, antes d’eimigráren, pa lhá desta família, bibírun la de l tiu Chapaça, de l tiu Cisnando i, apuis, la de l tiu Agrepino Albardeiro, l gaiteiro d’Angueira – la de ls Galharitos i la de l tiu Zé Doutor, las trés an Sante Cristo; la de ls Cristos, la de ls Pandeirelos, la de la tie Janeira i la de ls Balazaros, todas estas ne l bairro de Saiago. Ne l bairro de Sante Cristo, hai inda outras – adonde éran las casas de bibir de l tiu Zé Pitascas i de la tie Adozinda Cacaitas i, apuis, la sue filha, Sabel Cochinica, an que las casas stan a ser recuperadas puls filhos desta; i outra pul lhado de riba de la capielha de Sante Cristo, adonde era la casa ls quinteiros de l tiu Arán i la de la tie Machaca, i qu’inda nun será deficel recuperar ambas a dues.

    Cumo podeis ber puls retratos, ye ũa pena qu’estas i muitas outras casas de bibir, assi cumo tamien ls molinos i las casas de l molinheiro stéian ne l stado an q’hoije stan.

    Angueira: caleija de ls Casetos an Sante Cristo, porriba de la Mediana, adonde bibírun tiu Cisnando i, apuis, tiu Agrepino

    Bendo l stado an que stá este patrimonho, hai ũa pregunta que nun me sal de la cabeça: haberá algũa rezon pa la Cámara de Bumioso ambriar mais de € 1 100 000 na custruçon de mais dous pabelhones multiusos ne l cunceilho? Ye muito denheiro, mas beremos quanto custaran, pori mais, quando acabar la custruçon! Para mais, inda hai que ls eiquipar i, subretodo, mantener todos ls anhos, para, apuis, por falta de gente, subretodo de mocidade, quedáren la maior parte de ls dies de l anho a las moscas… Que luxo! Ye que, mesmo que cada un de ls dous nuobos pabelhones seia outelizado ũa ou dues horas dun die de cada semana i mais treze dies por anho para feiras i fiestas, assi i todo, inda réstran trezientos dies de l anho sin qualquiera outelizaçon! Nun se squeça que yá habie un i, assi, passa agora a haber trés ne l cunceilho, que, cumoquiera, yá nin chegará a 4 000 habitantes i, para mais, la maior parte deilhes son pessonas de muita eidade!

    Bós que sodes pessonas anteligentes, cun uolhos de ber na cara, que teneis la cabeça ne l lhugar que ye debido i que bos sirbe para mais cousas q’amostrar l pendado ou poner l chapéu, ora dezie-me alhá: nun bos parece que serie bien melhor que, an beç destes luxos, bizarries i figuraças, la Cámara de Bumioso aplicasse esse denheiro pa reparar las çudas i ls molinos i p’ajudar ls duonhos a reparar este i l restrante patrimonho eideficado q’hai an Angueira i nas outras poboaçones de l cunceilho? Pa lhá disso, ye que nien ye capaç de tirar porbeito de las leis culs ancentibos d’apoio a la recuperaçon de ls eidefícios que balga la pena recuperar i mantener an todas las poboaçones de l cunceilho. Bonda que la Cámara i la Assemblé Munecipal, tal cumo yá fazírun pa Bumioso, Algoso, Argozelo, Carçon i nun sei se tamien pa Santulhan, decláren cumo poboaçones adonde la recuperaçon de l patrimonho tradicional eideficado, poderan assi pagar reduçon de l “IVA” pa 6% ne ls materiales i nas obras de recuperaçon.

    A cuntinar assi cumo ten sido até agora, an beç d’atrair gente nuoba, nun staremos a ampuntar mais pessonas para fuora de l nuosso cunceilho i, assi, a ancaminá-lo pa la puorta de l semitério? Seia quien fur l outarca eileito, spero bien que nun tenga, pori, que fazer-le las bezes de cobeiro!

    Esta ye la rezon de me deregir desta maneira als candidatos a outarcas i de les pedir: botai-bos, mas ye, a fazer l melhor que podirdes para rebitalizar l cunceilho de Bumioso i las sues binte i dues poboaçones!

    Bá, bamos alhá! L cunceilho, las sues poboaçones i toda la sue gente carécen i bien merécen todo quanto i l melhor que podirmos fazer por eilhes!

    Sugiro que leia o texto a meia voz, o que lhe poderá facilitar a compreensão do mesmo.

    Para saber o significado de algumas palavras mais difíceis, sugiro a consulta do sítio

    http://www.mirandadodouro.com/dicionario/

    Se quiser visualizar algumas fotos aéreas de Angueira, sugiro a consulta do blogue

    http://portugalfotografiaaerea.blogspot.pt/2017/01/angueira.html

    Caso queira saber a localização de alguns sítios do termo de Angueira, carregue no “link”:

    www.openstreetmap.org/searchquery=Angueira%2C%20vimioso%2C%20portugal#map=12/

    Se quiser pedir a adesão ao grupo Angueira Atalaia, carregue no “link”:

    https://www.facebook.com/search/top?q=angueira%20atalaia

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Em Prol da Revitalização do Concelho de Vimioso

    setembro 9th, 2021

    Retomo agora uma das temáticas que abordei e uma das medidas que, entre outras, preconizei no texto que, em 3 de julho de 2017, publiquei no meu blogue: https://angueira.net/2017/07/03/esboco-de-um-programa-de-acao-para-angueira-e-para-o-concelho/.

    Lamentavelmente, as medidas que então elenquei continuam a manter plena atualidade. Se todas elas visam responder a necessidades de Angueira e do concelho de Vimioso, uma há que, a meu ver, se destaca. Sendo uma resposta à necessidade mais premente, é, consequentemente também, a medida, a meu sentir, prioritária: assegurar uma reserva estratégica de água no e para o concelho.

    Dispondo de três bacias hidrográficas – a do Rio Angueira, a do Rio Maçãs e a do Rio Sabor –, é incompreensível e inaceitável que, como no início do outono de 2017 ficou bem patente – a Câmara Municipal de Vimioso teve então que recorrer à cedência e transporte de 600 m3 diários de água de Bragança para abastecer as freguesias de Argozelo, Carção, Matela e Santulhão –, o concelho continue a debater-se com uma crónica escassez, senão mesmo falta de água.

    As secas cada vez mais frequentes – com o agravamento das alterações climáticas, não é expectável que o problema se venha a resolver por si mesmo, isto é, com o natural aumento da pluviosidade – só podem ser atenuadas com o recurso à retenção de água corrente, sobretudo durante as cheias. Para tal, é imprescindível proceder à reparação dos açudes existentes e à construção de charcas e de represas nos cursos de água do concelho onde for possível e viável fazê-las.

    A persistência de tal situação só pode compreender-se, em parte, pelo esforço desenvolvido nos dois últimos anos no combate à pandemia. No entanto, a pandemia não justifica tudo. Assim, terá de, sobretudo, imputar-se à falta de visão, distração e inação dos autarcas que, nos últimos 20 anos, têm estado à frente dos destinos do município e tido a responsabilidade da governação do concelho.

    É que não tem que ser assim! Senão, vejamos:

    Como se pode constatar pela consulta das Cartas do Exército, pela configuração do termo e da povoação de Angueira, o seu relevo apresenta acentuadas irregularidades: desde pequenas planícies de aluvião nas margens do Rio, passando por diversos vales por onde, entre montes, correm vários riachos e ribeiros, e pequenos planaltos nas zonas de confluência do termo de Angueira com os das povoações vizinhas – de Avelanoso e São Martinho a nordeste e a nascente, o da Especiosa a nascente e a sueste, e os de Caçarelhos e São Joanico a sul, a sudoeste e a poente –, até aos serros situados a poente e a noroeste da povoação.

    Termo de Angueira: “Mediana”, “Faceira de l Prado”, “Cuosta de Souganho” e os “Sierros”. Foto tirada no verão de 1995.

    No termo, as altitudes variam entre pouco menos de 660 metros na “Ribeira de Baixo” e 844 metros no cimo da Serra de Angueira, também designada como “Serro dos Malhadais”; na povoação e à sua volta, as altitudes variam entre pouco menos de 670 metros na “Cabada”, na “Çanca”, “na Salina” e na “Mediana” e 721 metros no cimo da “Canhada”, o ponto onde está localizado o depósito da água, e entre 696 e 724 metros nas ”Eiricas” e nas “Eiras Grandes”, respetivamente.

    Angueira: a “Cabadica” e a povoação vistas do alto dos “Carreirones”. Foto tirada no verão de 1995.

    No “Gago”, onde, a cerca de 680 metros de altitude, o Rio inicia o seu percurso no termo de Angueira, e na “Ribeira de Baixo”, onde, pouco abaixo de 660 metros de altitude, terminando o percurso no termo de Angueira, o Rio passa a correr no termo de Avelanoso e, logo a seguir, no de Serapicos. Entre estes dois extremos do respetivo percurso no termo de Angueira, o diferencial de altitude do leito do Rio vai-se gradualmente aproximando dos 20 metros.

    A montante da “Cabada”, cerca de 100 metros acima da ponte da “Yedra” e pouco abaixo da “Retuorta”, na foz do ribeiro dos “Milanos”, e, pouco mais abaixo, a seguir ao açude do moinho da “Senhora”, na foz do ribeiro do “Ramalhal”, o leito do Rio corre a e pouco abaixo de 670 metros de altitude.

    Um e outro destes ribeiros da margem esquerda do Rio Angueira correm em vales apertados entre montes: o dos “Milanos” num vale em forma de U, que, a montante, se prolonga até às “Lhameiras”, um vale mais aberto já quase na marra com o termo da Especiosa; o do “Ramalhal” num vale apertado e em forma de V perto da sua foz e que, entre o cimo da “Cabanhona” e o fundo do “Ramalhal”, se abre numa planície com um ligeiro declive em forma de leque confluindo para o cimo da Cabanhona e as duas margens do leito do ribeiro do “Ramalhal”.

    Sem querer substituir os engenheiros e outros técnicos da Câmara Municipal de Vimioso, a cujos conhecimentos técnicos não ouso comparar os meus, parece-me que estas condições naturais são muito propícias para a construção, a baixo custo, de uma, e, preferencialmente, ainda que em momentos distintos, duas represas – ligadas entre si por um tubo que, funcionando em sistema de vasos comunicantes, permitiria, sempre que necessário, fazer o “tresvase” de água entre ambas –, na foz de (cada) um ou destes dois principais afluentes do Rio Angueira:

    1. Perto da sua foz, entre o fundo da “Cabanhona” e a “Senhora”, o ribeiro do “Ramalhal” corre entre “Cabeço Molhon” e “Cabeço l Cuorbo”, com 735 e 739 metros de altitude, respetivamente. Neste vale cavado em V, é possível, entre as cotas de 670 e 700 metros de altitude, construir uma represa de água, em terra batida e a baixo custo, que, depois de cheia, se poderá prolongar até à “Sapeira” e aos “Fresnos”, para lá do caminho que do “Spino” e que, passando pelo “Ramalhal”, segue para “Ladron”. Confluindo no ribeiro do “Ramalhal” vários riachos – os do “Spino”, da “Sapeira”, da “Muola”, de “Balhe de l Quadro” e de “Trabacinos, a represa permitiria formar um lago pouco sinuoso e com uma extensão aproximada de 1 500 metros de comprimento e significativo volume de água;

    Vale do ribeiro do “Ramalhal” entre a “Cabanhona” e a “Senhora”. Foto tirada no verão de 1995. Nas cheias, as águas do ribeiro passavam por cima da ponte que se vê entre as árvores.

    2. Menos de 500 metros a montante do açude do moinho da Senhora, entre “Cabeço Molhon” e o alto onde começa o “Camino de Miranda”, com 735 e 739 metros de altitude, respetivamente, situa-se a foz do ribeiro dos “Milanos”, cujo leito corre neste ponto a uma cota de pouco mais de 670 metros de altitude. Entre menos de 50 e cerca de 300 metros da foz do ribeiro dos “Milanos” no Rio Angueira e entre as cotas 680 e 700 metros de altitude, é possível construir outra represa de água, formando um lago algo sinuoso até entre os “Palancares” e os “Milanos”, já perto das “Lhameiras”, com uma extensão variável entre, aproximadamente, 1 200 e 1 400 metros de comprimento, permitiria reter um significativo volume de água.

    Angueira: vale da “Retuorta” perto da foz do ribeiro dos “Milanos”. Foto tirada no verão de 1995.

    A necessidade – as faltas de água e secas persistentes e repetidas no verão –, as condições físicas, climatéricas, hídricas – as cheias de inverno –, geomórficas e orográficas para construir uma ou duas represas nos maiores afluentes da margem esquerda do Rio Angueira existem.

    Parece, contudo, faltar a consciência da necessidade e/ou a vontade política dos autarcas para ordenar a realização do estudo e a medição do fluxo das respetivas correntes, designadamente no tempo chuvoso e nas cheias de inverno, obter as necessárias autorizações junto do ministério competente, elaborar o(s) respetivo(s) projeto(s) e apresentar a candidatura do(s) mesmo(s) a financiamento por fundos do Governo ou da União Europeia.

    Tratando-se de desculpa, ou não, para a não realização de obra(s) tão importante(s) e necessária(s) para o concelho, por vezes, ouve dizer-se que o Ministério do Ambiente e da Ação Climática, sustentado em parecer negativo de algum técnico ou departamento mais fundamentalistas, não autoriza a sua realização. Se for esse o caso, será porque alguns desses técnicos, seguindo à letra uma sebenta ou cartilha mal decorada, tenderem a, fixando-se na árvore, esquecer a floresta. Outras vezes, ostentando a velha autoridade do “quero, posso e mando”, levam os interessados a desistir de algumas das suas legítimas pretensões. Num caso e noutro, os autarcas, não se deixando atemorizar, também não devem acobardar-se nem desistir. Sugiro que, se necessário, apresentem recurso judicial junto do Tribunal Administrativo competente.

    A meu ver, para além dos seus previsíveis – ou, pelo menos, possíveis – efeitos multiplicadores em outras atividades económicas, esta obra permitirá ainda responder e colmatar outras necessidades do concelho: abastecer, por gravidade e pelo sistema de vasos comunicantes, o canal de irrigação de Angueira; abastecer auto-tanques e aeronaves de combate a incêndio; renovar o fluxo de água corrente no Rio Angueira e das zonas balneares ribeirinhas; alimentar os açudes que, a jusante, asseguram o abastecimento de água à população de Vimioso e das localidades a sul do concelho; eventual abastecimento alternativo de água a Angueira, com a construção de novo depósito de armazenamento nas “Eiras Grandes”, pouco acima dos “Penhones”, quando a água obtida através de furo se revelar insuficiente para abastecer a povoação; salvaguardar a fauna e a flora nas margens do Rio, entre outras.

    A construção da(s) represa(s) neste(s) ribeiro(s), em alternativa à sua possível construção no Rio Angueira, para além de ter(em) incomparavelmente muito mais baixo(s) custo(s), apresenta ainda, pelo menos, mais duas vantagens adicionais não desprezíveis: permite evitar, a montante, o alagamento e a consequente perda de dezenas de hortas das margens do Rio e, dado a cultura dos cereais ter sido abandonada e este(s) ribeiro(s) recolher(em) apenas água de nascentes e da chuva vindas dos montes, lameiros e terrenos não cultivados, a sua água é seguramente mais limpa e pura que a do Rio onde são lançados os resíduos, tratados ou não, dos sistemas de esgotos de Alcanices e de São Martinho de Angueira.

    Canal de irrigação de Angueira na “Yedra” e parte do vale da “Retuorta”. Com uma extensão aproximada de três quilómetros, este canal, quando há água suficiente, permite regar a maior parte das hortas de Angueira da margem direita do Rio: da “Yedra”, “Ourrieta Caliente”, “Senhora”, “Tanque”, “Cabada”, “Cabadica”, “Eigreija”, “Cachon”, “Çanca”, “Salina”, “Mediana”, “Faceira” e “Uolmedas”. Foto do eng.º e amigo Vítor Moreira a quem agradeço a cedência e a autorizado para a publicar.

    Este é o desafio que, procurando dar o meu contributo em prol da revitalização do concelho de Vimioso e das localidades que o integram, lanço aos cabeças e restantes membros das listas candidatas à Câmara e à Assembleia Municipal de Vimioso, bem ainda das respetivas Juntas e Assembleias de Freguesia/Uniões de Freguesias.

    O concelho de Vimioso e as 22 localidades que o integram carecem, merecem e esperam!

    Nota: os topónimos de Angueira são em Mirandês, razão pela qual aparecem grafados entre aspas.

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • “Al Oudor Desta Canela…” A Porpósito de ls Númaros de ls Censos 2021

    julho 27th, 2021

    Nota Prévia: uma prevenção

    Se o/a leitor/a não está familiarizado/a com a Língua Mirandesa, sugiro que, para facilitar a compreensão do texto, o leia a meia-voz. Se, mesmo assim, sentir qualquer dificuldade em compreender o sentido ou descobrir o significado de alguma palavra menos usual ou cuja grafia se afasta mais da portuguesa, não hesite em consultar o Vocabulário que pode encontrar no final do mesmo.

    Breves notas sobre a grafia do Mirandês

    Em Mirandês, não se pronuncia o som v, que é substituído pelo da letra b; usualmente, o prefixo des é substituído, consoante os casos, por ç ou z no início da palavra; para não se confundir com a contração da preposição a com o artigo definido o, que, em Mirandês, se escreve e lê al, o artigo definido o escreve-se l, mas lê-se também al; salvo raras exceções, os ditongos nasais ão e õe escrevem-se an e on; o m final das palavras portuguesas é, no Mirandês, substituído pela letra n; geralmente, o l inicial das palavras é substituído pelo dígrafo lh; já o dígrafo ch, em Mirandês, lê-se sempre tch; talvez por, inicialmente, ser apenas uma língua falada, o Mirandês tende a contrair os pronomes, artigos, preposições e as conjunções com as palavras seguintes, quando estas são iniciadas por vogal.

    Nun cuideis pori que las maleitas de muitas tierras de Pertual son solo cousa d’agora. Se cuidais assi, stais bien anganhados. Bonda ber l que Francisco Sá de Miranda, un poeta pertués de l seclo XVI, screbiu yá nesse tiempo:

    Nun tengo miedo de Castielha,

    donde inda guerra nun sona;

    mas temo-me de Lisboua,

    q’al oudor desta canela,

    l Reino mos çpoboua…”

    “A António Pereira, Senhor do Basto, Quando Se Partiu Para a Corte Co’a Casa Toda” in Sá de Miranda, Poesia e Teatro, Editora Ulisseia, 1989, pág. 215.

    Claro stá que la canela i las outras speciaries trazidas de fuora i de bien loinje, d’alhá de las tierras de l Ouriente, éran la maior riqueza d’anton. Ls luxos i l’oupuléncia de la Corte Pertuesa éran yá nesse tiempo un chamariç i ũa rezon subreciente para atrair i arrebanhar pessonas amportantes doutros sítios pa Lisboua. Bendo, assi, muitas pessonas a salir i a deixar al abandono l restro de l Reino, Sá de Miranda preacupa-se i ampeça a temer pul feturo de Pertual.

    Hoije an die, la canela ye outra: l denheiro. Lisboua – que ye cumo quien diç, la capital de l Paíç adonde stá l Goberno de Pertual – amanha mil i ũa maneiras de, a tuorto i a dreito, sacar la riqueza de las outras partes de l Paíç i cuncentra-la toda na capital. Assi, atrai pa lhá i saca de las restrantes tierras de Pertual aqueilha que ye la sue maior riqueza: las pessonas, subretodo las mais sabidas, sclarecidas i mais nuobas.

    Passados cinco seclos, parece que, ne l nuosso tiempo, ls gobernos de l Pertual cuntínan a eimitar la antiga Corte. Cul Paíç derreado de díbedas i l pobo a bibir sabe Dius cumo, porta-se de la mesma maneira que ls reis i las pessonas fidalgas d’antigamente: ls mesmos luxos, baidades, bícios, troca de fabores, anfluéncias…, manhas i manias de gente rica que s’habituou a bibir na oupuléncia i que nun s’amporta nin s’ambergonha d’andar a pedir denheiro amprestado a quien calha pa l gastar ne l que le dá na gana i, assi, l zbaratar ne l que menos falta fai ou nun fai mesmo falta niũa!

    Nun admira q’assi, Pertual cuntine a tener tan mala reputaçon que quaije se le puode aplicar l que se dezie nun reclame dũa buída que, hai ũas dezenas d’anhos, passaba na telbison: …, la fama que ben de loinje!

    Se tenemos porblemas acá dentro, la seluçon será irmos para fuora pa ls resolber, cuidában alguns. Mas, bede bien, cunquistar Ceuta i outras cidades de l norte d’África de nada mos baliu; ls maiores ganhos cul comércio de las speciares fúrun pa la Flandres; l ouro i l sucre de l Brasil tamien de nada mos serbírun; las debisas mandadas puls nuossos eimigrantes ne ls países de l centro de l’Ouropa, oumenos parte deilhas fúrun pa suportar ls gastos de la guerra nas quelónias; parte de l denheiro de ls fondos ouropeus fui zbiado pa luxos, bancos i paraísos fiscales i l restro deilhes aplicado na capital i nas cidades i bilas a la beira-mar.

    Réstram-mos, assi, algũas preguntas ancómodas: quando s’acabáren ls fondos ouropeus, adonde i a quien será que Pertual bai a pedir ou a sacar denheiro?! Quando la maior parte de las poboaçones de l Anterior de l Paiç quedáren sin naide, l que bamos a fazer a mais de dous tércios de l território de l Cuntinente?! Ou será, pori, q’un die destes Pertual inda cai al mar?

    S’antes de la Reboluçon de 25 de Abril de 1974 las pessonas de l pobo tenien q’abandonar las sues tierras i salir de Pertual para amanháren melhores cundiçones i modos de bida i, subretodo a seguir a la antrada de l Paíç na Ounion Ouropeia, ls mais nuobos, seia pa studáren ou pa trabalháren, cuntínan a scapar para donde sínten chegar l oudor de la nuoba canela.

    Mas nun cuideis que ye só Lisboua!…

    Fuora de la capital, quien manda nas cidades i bilas nun ten mais: bota-se a eimitar i a fazer l mesmo que béien fazer als de Lisboua. Las cidades sácan las pessonas de las bilas i aldés al sou redor; las bilas sácan las pessonas de las aldés a la sue buolta. Assi, l que ye que restrará nas poboaçones mais pequeinhas?

    Hoije an die, estas poboaçones stan quaije sin naide, senó ls mais bielhos i que l tiempo s’ancargará de ls lhebar pa ls lares i, pouco apuis, pa debaixo de la tierra. Quando todos eilhes se morríren, l que restrará alhá? La paç i l silenço de ls cemitérios, la rúina de las casas i de las rues i las sues tierras por cultibar, abandonadas i chenas d’yerba i monte?

    Recanto d’Angueira, porriba de la Mediana i cerca de la Salina, adonde morában famílias que, na sigunda metade de l seclo passado, scapórun pa l Brasil, pa la Spanha i pa la Fráncia.

    Esta parece ser la triste sina de las poboaçones de l Anterior, subretodo daqueilhas que quédan mais loinje de la capital i mais afastadas de l mar. Zafertunadamente, ye l que, deç l seclo passado, se ten benido a passar ne l Nordeste Trasmuntano i, specialmente, na Tierra de Miranda, ou seia, ne ls cunceilhos de Bumioso, Mogadouro i Miranda de l Douro. Apuis de muita de la sue gente se tener scapado pa l Brasil, pa la Argentina, pa la Benezuela i outros países de l’América i, de seguida, pa la Fráncia, Almánia i outros países de l’Ouropa, ls gobernos de l Paiç ancerrórun-le las lhinas de l camboio, scolas, centros de salude i outros Serbícios Públicos i quaije que l’acabórun cula lhaboura. Dórun, assi, mais un amporrionico pa que la gente nuoba las abandonasse.

    Se, ne l seclo XVI, l çpoblamiento de l Paiç era mui preacupante, ne l seclo XXI, l çpoblamiento de la maior parte de las tierras de l Anterior ye mesmo alarmante!…

    Para ber cumo la situaçon ye preacupante, bonda ler…

    “Vivemos cada vez mais (…) em cidades grandes do litoral: 74% da população aglomera-se, por vezes em condições precárias e sem qualidade de vida, em apenas 2,4% do território. No mais, Portugal, ao contrário do que tantas vezes julgamos, permanece um país quase totalmente rústico, em 94% da sua área. (…) só uma parte dessa terra é efectivamente aproveitada para fins agro-silvo-pastoris. Cerca de 23% do Portugal rústico é composto por matos e incultos.”

    Rodrigo Sarmento de Beires et al. (2013), O Cadastro e a Propriedade Rústica em Portugal, Fundação Francisco Manuel dos Santos, Lisboa, pps. VII-VIII. In https://www.academia.edu/…/O_Cadastro_e_a_Propriedade_R… (sítio de la Anternet, cunsultado an 25/07/2021).

    …i inda las últimas nobidades:

    “As únicas regiões em que foi registado um crescimento da população entre 2011 e 2021 foram o Algarve (3,7%) e a Área Metropolitana de Lisboa (1,7%). Já as restantes regiões do país “viram decrescer o seu efetivo populacional (…). 

    (…) o INE concluiu que, na última década, o país acentuou o padrão de litoralização e reforçou o movimento de concentração junto da capital. “A análise por município permite verificar que os territórios localizados no interior do país perdem população, sendo que os municípios que assistiram a um crescimento populacional situam-se predominantemente no litoral, com uma clara concentração em torno da capital do país e na região do Algarve””.

    In https://www.noticiasaominuto.com/pais/1804129/portugal-com-decrescimo-populacional-de-2-so-aconteceu-de-1960-e-1970?utm_source=notification&utm_medium=push&utm_campaign=1804129 (sítio de la Anternet, cunsultado an 28/07/2021).

    Pa quedardes a saber l stado a que, an termos de perda de populaçon, chegórun ls cunceilhos de la(s) Tierra(s) de Miranda, mas tamien todos ls outros cunceilhos de l Nordeste Stramuntano i de l Anterior de Pertual nun le quedórun muito atrás, bonda cunsultar ls dados de ls Censos 2021 ne l sítio de l INE na Anternet.

    Bede bien l que, antre 2011 i 2021, se passou ne ls trés cunceilhos de la Tierra de Miranda:

    Cunceilho Habs. 2011 Habs. 2021 Çfr.ª (n.º) Çfr.ª (%)

    Bumioso 4 669 4 164 -505 -11,0%

    Mogadouro 9 542 8 304 -1 238 -13,0%

    Miranda de l Douro 7 482 6 466 -1 016 -13,6%

    Total 21 693 18 934 -2 759 -12,7%

    Fuonte: https://www.ine.pt/scripts/db_censos_2021.html (sítio na Anternet cunsultado em 29/07/2021)

    Bendo cun uolhos de ber estes númaros i se ls cumpararmos culs de ls Censos de la sigunda metade del seclo passado i de l ampercípio deste seclo (1960, 1970, 1981, 1991 i 2001) solo mos restra dezir: ye ũa lhástima, ũa outéntica calamidade demográfica! Se cumpararmos tamien la populaçon de ls trés cunceilhos an 2021 (18 934) cun la de la freguesia de “Braga – São Vítor”, adonde moro (32 822), bemos que pouco le falta para qu’esta freguesia solica tenga l dobro de moradores de ls de ls cunceilhos de la Tierra de Miranda todos juntos.

    Esta calamidade demográfica nun ye ũa fatalidade! L nuosso çtino somos nós que l fazemos! Se, ne l passado i até hoije, ls bários gobernos nada fazírun, hoije, cuntínan a pouco fazer a bien de la nuossa gente. Se las políticas seguidas pul Poder Central nun ténen sido nada buonas pa la nuossa tierra, pa l nuosso País i pa l Mundo, al Poder Local nun le fáltan tamien “culpas ne l cartório”. Tenemos, anton, que mudar de políticas i cumoquiera tamien de mos çcartarmos dalguns políticos, sculhindo aqueilhes que sírban i déian l sou melhor pula nuossa tierra i pul nuosso Paíç. Se quegirmos modificar este stado de las cousas, resgatar i rebitalizar las nuossas tierras, tenemos, anton, que, pa bien de todos, pa la Justícia i mesmo até pa la Defénsia de Pertual, sermos nós a fazer l que stubir nas nuossas manos i al nuosso alcance para ajudar a resolber tan grabe porblema.

    Para antendermos melhor las nuossas registéncias, deixai que bos diga l que, hai yá alguns anhos, l tiu Aran Steba, l único home nacido, criado i que siempre bibiu an Angueira i passou de 100 anhos de bida, cuontaba a quien le quegisse çcuitar:

    Antigamente, acabado o desmame do príncipe herdeiro, o rei ordenava ao cozinheiro que lhe misturasse e ministrasse uma pequena dose de veneno na comida e que, à medida que o príncipe crescesse, lhe fosse ajustando a dose. Assim, quando fosse ele a reinar, se o envenenassem, o novo rei, habituado a reagir ao veneno, estaria, certamente, em condições de sobreviver ao envenenamento.

    Mutatis mutandis, somos lhebados a suponer, a sprienciar ou a feturar l que se passará cun las pessonas que nacírun ou, inda nuobas, scapórun, quedórun i s’habituórun a bibir na capital i noutras cidades. Ampeçando deç nuobicas a respirar essa sustáncia q’alhá hai a la farta, quando chegáren a adultas sentiran que le fai falta, que nun poderan passar nin mesmo bibir sin eilha.

    Será que, cun nós i cun muitas outras pessonas, nun se passará l mesmo ou cousa parcida?

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
  • Pela Terra de Miranda (versão em Português)

    maio 5th, 2021

    Agradeço ao amigo David Ferreira o amável convite que, em jeito de desafio, me fez para escrever um texto em Mirandês para o partilhar na página do Facebook do Movimento Cultural da Terra de Miranda. Esta é uma das razões de ter escrito “Pula Tierra de Miranda”. Para além de uma visita virtual e guiada ao Planalto Mirandês, este texto é também uma forma de homenagear as/os mirandesas/es que souberam preservar a sua cultura: as maneiras de ser, de viver, de trabalhar, de vestir, de conviver e de se divertirem, bem ainda a sua “Lhéngua”. Preserveram, assim, a sua identidade cultural que, nem o padre na igreja, o/a professor/a na escola, nem quaisquer outras formas de pressão social sobre elas/es exercida, a conseguiram apagar, contrariar ou derrubar.

    Convido-a/o a, por meados de junho, acompanhar o voo de uma pombinha – se calhar à procura de par –, pelo Planalto Mirandês. Faça então de conta que é o seu drone e deixe-se por ela guiar.

    Manhã cedo, ainda antes do Sol despontar no horizonte e de se pôr a camino, que é como quem diz, de se deitar a voar do pombal, como a mãe não se cansava de a prevenir, a pombinha toma as devidas precauções. É que, como por ali se ouve dizer, quem tem rabo tem medo. Pondo-se, então, a espreitar o céu para todos os quadrantes, parece-lhe que o dia vai estar claro e de feição e, talvez por ainda ser cedo, também não vê qualquer sinal de andar por ali a voar qualquer águia ou gavião outra ave de rapina.

    Da aldeia de Uva, perto do sítio onde os limites dos concelhos de Vimioso, Mogadouro e Miranda se tocam, bate as asas, ribeira de Angueira acima, caras a nordeste. Por povoações de Vimioso, mas perto de outras do concelho de Miranda – Fonte Ladrão, Granja, São Pedro da Silva –, lá vai ela: de Uva para Vila Chã da Ribeira, passando pelos Picadeiros, a Terronha e a marra entre os termos de Caçarelhos e da “Bila”, sobrevoando o termo e as povoações de São Joanico e de Serapicos, infletindo, primeiro, para sueste e, logo depois, para nascente, vai dar ao termo de Angueira. Pela fraga d’Águia, quase ao fundo e entre as vertente da Gralheira e do cabeço da Quecolha, num instante, vai dar ao Múrio, uma vertente rochosa a pique, de sopé quase colado à ribeira e ao lado da aldeia. Avistando a fonte na ladeira, pousa para beber uma pinga de água e encher o papo com umas sementes. Sim, que, como qualquer drone, também ela precisa de recarregar baterias! E, para descansar as asas, caminha até ao alto do monte e, parando um instante à sombra de uns carvalhos, aproveita também para contemplar as vistas da povoação.

    Claro que, quando voava sobre a Fuonte Santa, vira água um tanto amarelada a borbulhar na nascente. Cheirando-lhe também a enxofre, não lhe pareceu estar grande coisa para se beber. Mas, talvez estivesse enganada, pois dizem que faz muito bem ao corpo, por dentro e por fora.

    Sobrevoando, Cabeça la Binha, entre os moinhos da Nalsa e de Telhado, ao lado das lameiras das Antraugas, da fraga de San Biteiro e das hortas das Uolmedas e da Faceira, avista a vertente poente da povoação de Angueira e as hortas da Mediana e da Salina na margem direita da ribeira e, na margem esquerda, os lameiros da Çanca e, depois, o Múrio.

    Angueira: Moinho das Três Rodas ou dos Lucas em Terroso. Para além de açude e de calendra, dispõe ainda da casa do moleiro.

    Continuando a voar, ribeira acima, da Cabada para a Senhora, Ourrieta Caliente, a Yedra, Terroso e entre o Castro e o Juncal, vai dar ao Gago, onde as marras marcam o fim do termo de Angueira e do concelho de Vimioso e o início dos de São Martinho e da Especiosa e do concelho de Miranda; de seguida, sobrevoando o termo e a povoação de São Martinho, segue até à raia, ao sítio onde a ribeira, vinda de Alcanices em Espanha, entra em Portugal.

    Lá do ar, de Uva até à raia, em todas as povoações que sobrevoou, viu pombais, corriças, moinhos, casas de moleiro, açudes e calendras – a maior parte deles abandonados e a ameaçar ruína –, pontes e pontões, hortas, lameiras/os, veigas e ribeiros, como também matas de carvalho, freixos, amieiros e choupos em grande quantidade e ainda algumas carrasqueiras e olmeiras. Lamentavelmente, os olmos de grande porte e muitas trepolas, que, juntamente com os choupos, mais parecia andarem ao desafio para ver quais deles seriam as árvores mais altas que antes havia por estes lados, mas que. há muitos anos, a seguir ao acidente nuclear de Chernobyl, tinham secado. Para além dos porcos que deixaram de ter a folha nas caldeiradas, quem pagou também foi a cegonha que, devido a isso, ficou sem ninho.

    Para além de avistar algumas pessoas nos caminhos, burros e boiadas nos lameiros e um ou outro rebanho por terras ou montes do termo, a nossa pombinha não se cansa de escutar a sarabanda daquela orquestra de tantos e várias espécies de pássaros a chilrear, cada qual à sue maneira, mas todos ao mesmo tempo, nas margens da ribeira.

    O ribeiro dos “Milanos” no início da primavera e perto da “Retuorta” e da “Yedra” onde desagua na ribeira de Angueira. Foto da amiga Fátima Malheiro a quem agradeço ter-me autorizado a publicá-la.

    Sobrevoando depois os montes da raia ao lado de Cicouro, antes da povoação, avista aquela capela que, com o seu campanário de pedra, quase parece uma igreja. A seguir, pelo lado de Constantim, chega ao monte e à capela da Senhora da Luz. depois de planar um momento no ar, deixando para trás a raia, esvoaça para o Naso. Ainda nem seria meia manhã quando pousa na cruz do campanário da igreja do santuário. Dali mesmo, começa, então, a olhar em redor.

    Vistas do campo da feira no santuário do Naso caras a poente: a povoação da Speciosa, os serros e os cabeços de Angueira, a serra de Avelanoso e os montes de Vale de Frades e Vale de Pena por onde passa a raia; da esquerda para a direita, as serras de Bornes, Nogueira i Montesinho e, lá atrás e mais longe, a serra da Sanábria, já em Espanha.

    De nascente a poente, no sentido dos ponteiros do relógio, acompanha o arco desenhado pelo Sol. Ao longe, olhando da terra ao céu, enche os olhos e a alma com uma paleta de cores, que, de verde, vai variando a dourado, amarelo e castanho, e de azul, a cinzento e a branco. De longe a longe, avista algumas povoações.

    Olhando para nascente, para trás da Póvoa, Ifanes e Paradela, o sítio onde primeiro começa por dar o Sol em Portugal, arregalando os olhos, acompanha as Arribas do Douro, que, tanto do lado de Portugal como do de Espanha e para cá e para lá da cidade de Miranda, escondem o rio e as suas barragens.

    Binóculos, para quê? Que, não sendo nenhuma pita-cega, nem deles precisa. Basta-lhe fazer “zoom” com os olhos e já está. Mesmo assim, dali, não consegue alcançar nenhum miraDouro, nem Miranda do Douro, nem as vinhas, nem mesmo as povoações, que, para cá ou para lá da cidade, ficam perto das Arribas.

    Para sul, dá de caras com aquele lençol plano, quase sem rugas, que, desde o sopé dos montes, mesmo ali ao lado e por onde passa a raia, e das Arribas, para cá e para lá de Miranda, se estende até ao sopé dos montes e serras de Mogadouro e de Macedo.

    Caras a poente, mais ao longe, a linha de horizonte desenhada pelas serras de Nogueira e de Montesinho e, atrás e ao lado desta, pela de Sanábria, já em Espanha; baixando para Bragança e passeando os olhos pelo castelo e pelos montes que ocultam os rios Sabor e Maçãs, observa as terras planas entre os montes e os castelos de Outeiro, de Algoso e de Penas Roias; nas terras planas de cada lado dos montes por onde, ao fundo, corre o rio Maçãs, avista, para lá do rio e mais longe, Argoselo, Carção e Santulhão, ficando a Matela, Junqueira e a Abinhó escondidas atrás dos montes; para cá do rio e mais perto, Pinelo, Campo de Víboras e Algoso, ficando Vale de Algoso escondido num vale; e, a meio e entre todas estas povoações, a “Bila” (Vimioso).

    Paisagem e linha de horizonte de Santulhão caras a poente. Foto partilhada por David Lopes em “Santulhão Atalaia” e a quem agradeço a amabilidade de me ter autorizado a publicá-la.

    Apontando os olhos para norte, repara, depois, nos montes por onde passa a raia que, de Vale de Pena e Vale de Frades, continuando pela serra de Avelanoso, vai dar à fronteira das Três Marras; ainda mais perto, perfilam-se e destacam-se os serros e os montes de Angueira, entre e ao fundo dos quais, como de manhã bem viu, corre a ribeira.

    Já que aqui está, descansou um bocadinho e ainda é cedo, para ver melhor e em mais pormenor o Planalto, aponta o bico e ala para Miranda. Entre os termos de Malhadas, dum lado, e da Póvoa e Ifanes, do outro, para por uns momento numa seara de trigo e toca a encher o papo com umas sementes. Voa, depois, para mais abaixo, sobre uns lameiros nos dois lhados de um ribeirito. Ouvindo uma campainha, repara numa boiada – mais de uma dúzia de vacas, todas de raça mirandesa, de três ou quatro vitelitos, um bezerro ainda mamão e um touro corpulento e todo pimpão – a pastar a erva mais fresca junto do sulco da água e ao redor da fonte. Toda vaidosa com a sua coleira larga e de pele de vaca cravejada de dourado à volta do pescoço, a vaca da campainha é das mais novas e a mais elegante. E, à volta dos freixos junto à parede da borda mais seca do lameiro, nem sequer falta uma burra e o seu burrito a morder os rebentos de uma freixieira.

    Voando, depois, até um pouco antes do Palancar, aponta os olhos caras ao Douro e avista Pena Branca. Mas, por mais que lhe custe, nem pensar em ir até Aldeia Nova e ainda menos ao miraDouro de São João das Arribas e mesmo a Vale d’Águia. Tanto mais que, ao longe, mas para aqueles lados, avista um bando de aves a planar, descrevendo vários círculos no ar. Não dando para ficar a saber se são abutres ou águias ou ainda outras aves, de uma coisa fica com a certeza: são aves de rapina.

    Esvoaça, então, rio Fresno abaixo, para Miranda. Mal lá chega, pousa na torre mais alta, mas ruída em parte, do castelo. Enquanto descansa um pouquinho, põe-se a contemplar a cidade: à esquerda, a parte nova e, em frente e à direita, a parte velha, dentro das muralhas. Mas que bela cidade e que bem cuidada está!

    Num voo ligeiro sobre o casario, vai a dar ao Largo D. Afonso III, ao cimo da Rua da Costanilha e entre o Museu da Terra de Miranda e os Paços do Concelho. Lá de cima, dá para ver o mundo de pessoas que ali estão ou lá se cruzam. Algumas delas param algum tempo a contemplar, fotografar ou filmar os enfeites, os edifícios e as estátuas da moça e do moço, uma em frente e a olhar para a outra e ambas vestindo trajes mirandeses.

    Rua que vai dar à Sé de Miranda do Douro. Foto da amiga Maria da Luz Fernandes Pires a quem agradeço ter-me autorizado a publicá-la.

    Deixando para trás a praça, vai pousar no cata-vento da torre da esquerda da Sé. Sentindo-se ali bem mais segura, põe-se então a contemplar, a norte e a nascente, as Arribas de um lado e outro do rio que passa lá em baixo, e a pousada em cima; do outro lado, aquele rochedo castanho raiado de amarelo que parece precipitar-se no rio; quase à frente e em baixo, a barragem que, para além de produzir eletricidade, dá para passar de lá e para cá de Portugal ou de Espanha. A pombinha abre a boca – é como quem diz, o bico –, de espanto ao ver tantas pessoas, umas a sair outras a subir para o barco e, navegando rio acima e, depois, rio abaixo, a visitar, observar, fotografar ou filmar as Arribas e os abutres, águias e outras aves de rapina, os precipícios e aquelas vistas deslumbrantes das margens do Douro.

    Não fosse ter que ir a mais lados, antes de voltar para casa – ou, dizendo melhor, para o pombal –, e talvez por ali ficasse pasmada mais umas horas.

    Ainda que bem lhe custasse, mas para não correr riscos, nem sequer se atreve a voar para as Arribas, nem para cima nem para baixo de Miranda e ainda menos para lá do rio. Assim, tem de contentar-se com olhar lá para baixo e em frente para a barragem e o bem conhecido rochedo do lado de lá do rio. E, pasmada com tudo quanto vê, não lhe falta vontade de espreitar também o interior da Sé, especialmente, o famoso Menino Jesus da Cartolinha. Mas, estando muitas pessoas à porta, com tal vontade fica. Mesmo assim, ainda lança os olhos sobre aquela arcada que, em tempos, era a parte de baixo do paço episcopal.

    Ainda lhe faltava bem que ver na cidade e à sua volta, mas, passando já de meio-dia, havia que continuar a voar para visitar e ver ainda tanta coisa mais…

    Então, com Vale de Mira, à direita, sobrevoa Cércio e, de seguida, por entre Freixiosa, à esquerda, e Duas Igrejas, à direita, continua viagem para Picote.

    Avistar Duas Igrejas lembrou-lhe ouvir dizer ser lá que, dantes, as pessoas apanhavam o comboio. Mas, agora, passados já quase quarenta anos, nem comboio nem mesmo linha há para o apanhar. E, se ainda lá está a estação, é só porque de lá não a conseguiram tirar! Então, que remédio tem senão continuar a voar. Vá lá que, pelo menos assim, dá para apreciar melhor as vistas de um lado e do outro de por onde passar.

    Depois, esvoaçando ao lado da povoação de Vila Chã da Braciosa e com Fonte Aldeia à direita, segue para Picote e, de propósito, vai diretamente para o miraDouro da Fraga do Puio.

    Está bom de ver que tem que andar – ou, dizendo melhor, voar – por ali de olho bem listo e com todo o cuidado, não vá uma águia ou algum gavião atirar-se a ela e deitar-lhe as garras. Mas, vale bem a pena correr tão grande risco. É que as vistas daquele precipício sobre o rio, da barragem, de ambos os lados das Arribas, do termo e do casario da povoação de Picote e do Barrocal do Douro – mesmo que as casas dos engenheiros estejam ali ao abandono e tão mal cuidadas que é uma pena – são mesmo de cortar a respiração, de arregalar bem os olhos e de encher a alma! Quase parece que a natureza e o homem se deram as mãos para nos deixarem aquela maravilha!

    Continuando, depois, a sobrevoar o termo, por cima de alguns pomares, vinhas e searas de trigo, vai dar à vila de Sendim. Fosse ela gente e, certamente, como as pessoas que ali se vêem, umas à porta e outras no interior do restaurante, também não passaria sem se regalar a comer a posta na Gabriela.

    De Sendim, com Urrós à direita, voa até à barragem de Bemposta. Mais uma vez, fica espantada com a beleza daquelas paisagens e vistas das povoações. Só lhe dá pena ver, como vira também na encosta próxima da barragem de Miranda, aquela vergonha, o dano ambiental e o perigo para as pessoas, que representam as pedreiras a céu aberto que, na barreira do lado de cá, ali deixaram os responsáveis pela construção e, mais tarde, pela administração das barragens.

    Ainda lhe passa pela cabeça pôr-se a caminho – ou melhor, voar – de Mogadouro. Mas, como já não daria tempo e tem ainda pela frente uma boa caminhada – é como quem diz, um grande voo a dar –, muda de ideias. Assim, a visita a Mogadouro e à maior parte das povoações do concelho terá de ficar para outro dia.

    Então, toca a andar – ou melhor, a voar –, que se faz tarde. Passando já de meia-tarde, com o Sol a dar-lhe quase de frente, voa do termo de Bemposta para o de Urrós, onde avista as ruínas duma capela bem antiga, mas de rara beleza, e aquele vale onde algumas pessoas de lá têm as suas “bodegas”. Chegada à parte mais alta do termo, continua por entre Travanca e Sendim e depois ao lado de Saldanha, o mais a direito e ligeira que pode, voa para a Atenor. Tanto do lado de Miranda como do de Mogadouro, avista o mesmo tipo de paisagens: vinhas, pomares, alguns lameiros, terras de arada e searas de trigo que, de um verde desbotado, parecem aproximar-se do dourado. De seguida, com Prado Gatão à direita, por entre Teixeira e Palaçoulo e, depois ao lado de Mora e com Fonte Ladrão à direita, avista ao longe os termos e as povoações de Águas Bibas, Saldanha, Algoso e o seu belo e altaneiro castelo sobre aquele rochedo quase a despenhar-se sobre a ribeira de Angueira e ainda a torre do castelo de Penas Roias.

    Claro está que já não avista tantas searas como os avós lhe diziam ver-se dantes, quando as trigueiras e as aradas ocupavam a maior parte das terras de cultivo do Planalto. Mas, sendo fim de tarde, tal como antigamente, avista também rebanhos a sair do esteio e a caminho de algum ribeiro e boiadas já a caminho de casa. Se as ovelhas, já tosquiadas, seguem, umas coladas às outras, atrás do pastor, é o boieiro que, atrás da fila de vacas, segue a boiada.

    Está já o Sol a pôr-se, quando a pombita chega ao seu pombal em Uva. Estafadinha de todo, quem sabe se, como se ouve por aí dizer, também ela dirá lá com os seus botões: “Só me apetece caldo e palheiro!”

    Foi uma pena que, desta vez, não tenha dado para passar e parar, pelo menos um instante, em Palaçoulo. Mas, como esta povoação não fica longe de Uva, um dia destes há de dar um voo até lá, aproveitando, assim, para visitar a povoação e ver as fábricas de facas e de pipas e o mosteiro das freiras italianas. E, como ficam a caminho, quem sabe se, na ida ou na volta, não aproveitará também para visitar as minas de Santo Adrião, São Pedro da Silva, Vilar Seco, Caçarelhos, Genísio, Águas Vivas, a Granja, Prado Gatão e até mesmo Duas Igrejas.

    Como qualquer povoação, também cada pessoa é como é, diferente das demais. Mesmo para quem não saiba ler nem escrever, a vida é como um livrinho onde, dia a dia, vai anotando mais um pouquito da sua. A maior parte das pessoas do Planalto e arredores foram escrevendo na Língua que, em casa, com os familiares, e, na povoação, com os vizinhos e amigos, aprenderam e se afizeram a falar: o Mirandês. Mesmo assim, com o padre na igreja, o/a professor/a na escola, com a gente fidalga e as pessoas de fora que falavam a outra nossa Língua, aprenderam também a falar grave: o Português.

    Ainda antes da nacionalidade e durante muitos séculos, as gentes de Miranda, de Mogadouro e de Vimioso sentavam-se à mesma mesa, alimentavam-se do mesmo caldo, cozinhado com os mesmos ingredientes e temperos e ao lume no mesmo pote cultural. No entanto, as continuidades territorial, social e cultural não impediram a imposição de uma descontinuidade político-administrativa vinda de fora. Há cerca de dois séculos, a estabilização das localidades que, até hoje, integram cada um dos municípios ajudou a acentuar alguns dos traços que, atualmente, os diferenciam. Contudo, as suas gentes continuaram a encontrar-se, a conviver, a confraternizar e a celebrar em comum nas feiras e festas da Luz, do Naso, de Malhadas, dos Gorazes, de Caçarelhos, de Miranda, de Mogadouro e de Vimioso. Apesar das diferenças, integrando cada um dos concelhos a Terra de Miranda, as suas gentes são sensíveis ao apelo à sua (re)aproximação. É que, ainda antes e após a formação de Portugal, partilham as mesmas identidade e matriz cultural: os modos de falar, de ser, de (con)viver, de trabalhar e de se divertirem. Para além disso, vivenciam idênticos problemas, especialmente, a hemorragia demográfica provocada pela diáspora, que, a partir do início dos anos 60 do século passado, se traduziu no despovoamento das localidades que os integram, no definhamento da atividade económica e no envelhecimento da população que, resistindo a tudo, nelas continua ainda a viver. Ameaçando comprometer a própria viabilidade de cada um dos três concelhos, é natural que, conjuntamente, tentem encontrar solução para estes problemas.

    Chegou a hora de, em vez de continuarem de costas voltadas e cada qual a olhar para o seu umbigo, os concelhos de Miranda, de Mogadouro e de Vimioso darem as mãos. Ainda que tenham as suas diferenças, é bem mais o que pode unir que o que separa as povoações e a gente da Terra de Miranda.

    Parque de Merendas na Cavada em Angueira. Era aqui que, nos sábados e domingos de verão dos anos 50 e 60 do século passado, os barragistas costumavam parar para pescar, apanhar caranguejos, nadar, refrescar-se i descansar.

    À primeira vista, a criação do Movimento Cultural da(s) Terra(s) de Miranda teve sobretudo a ver com as barragens. A respeito destas, deixe que lhe lembre uma coisa: nos anos 50 e 60 do século passado, era eu garotito, de manhã à tarde dos sábados e domingos do verão, nas valetas da estrada entre a Cavada e a igreja e nas bordas do caminho da Sanca para os Pontões, viam-se tantos automóveis estacionados… Eram dos barragistas que, com as suas famílias, iam de propósito, a Angueira para a pesca, a apanhar caranguejos, e nadar, refrescar-se e descansar nas sombras bem frescas das margens da ribeira. Provavelmente, terá sido nessa altura que, pela primeira vez, ouvi aos barragistas dizer: “Bota p’rá barragem de Miranda que a de Picote já não anda!…”

    Mas a criação do Movimento Cultural não teve apenas a ver com as barragens de Miranda, Picote e Bemposta, como a criação da Rede Atalaia também não teve só a ver com a reduzia participação dos cidadãos do concelho de Vimioso nas eleições. Ambas tiveram mais a ver com a necessidade de, quanto antes, ajudar a criar as condições para revitalizar a Terra de Miranda, ou seja, as localidades dos concelhos de Miranda, Mogadouro e de Vimioso.

    Os problemas da Terra de Miranda, como, se não de todas, pelo menos da maior parte das localidades do Nordeste Transmontano e até mesmo de todo o Interior do País, não sendo apenas de hoje, vêm já de mais atrás. Basta lembrar o que, após o cabido da Sé e decorridos dois anos sobre o cerco à cidade, em 1764 e num invulgar e peculiar ato de “coragem” e “bravura”, Don Frei de Miranda Henriques, o 23.º e último bispo de Miranda, lhes fez: abandonou a cidade e escapou para Bragança. Trata-se de um rico exemplo que – como, desde o século passado até hoje, o povo da Terra de Miranda está cansado de ver – não havia de ficar sem seguidores: os governantes de Portugal que parece quererem imitá-lo.

    A ver se, desta vez, o povo da Terra de Miranda se levanta e não se contenta apenas com, em paga e para que ninguém de Miranda se esqueça, gravar na pedra tumular do referido bispo: “Aleixo, bispo indigno (…) 1764”. Sim, que, como escreveu o saudoso e ilustre mirandês Amadeu Ferreira e os Galandum Galundaina tão bem cantam, “ESTA MALTA NUN ARREDA!”

    Se quiser aceder à versão em Mirandês deste texto, carregue no “link”: https://angueira.net/2021/04/19/las-tierras-de-miranda/

    Compartilhe isso:

    • Compartilhar no X(abre em nova janela) 18+
    • Compartilhar no Facebook(abre em nova janela) Facebook
    Curtir Carregando…
←Página anterior
1 2 3 4 5
Próxima Página→

Blog no WordPress.com.

 

Carregando comentários...
 

    • Assinar Assinado
      • Angueira
      • Já tem uma conta do WordPress.com? Faça login agora.
      • Angueira
      • Assinar Assinado
      • Registre-se
      • Fazer login
      • Denunciar este conteúdo
      • Visualizar site no Leitor
      • Gerenciar assinaturas
      • Esconder esta barra
    %d